---
title: "Cán cân thanh toán là gì?"
term: "Cán cân thanh toán"
term_en: "Balance of payments"
kind: "term"
category: "Tiền tệ & Ngoại hối"
url: https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/can-can-thanh-toan-la-gi
updated: 2026-11-13T13:57:07+07:00
source: "UB Academy (ub.net)"
---

# Cán cân thanh toán là gì?

Tiếng Anh: Balance of payments

> **Tóm tắt nhanh:** Cán cân thanh toán là bảng thống kê tổng hợp toàn bộ giao dịch giữa một quốc gia với phần còn lại của thế giới trong một khoảng thời gian. Bảng này giúp nhà quản lý đánh giá sức cạnh tranh thương mại và mức độ phụ thuộc tài chính bên ngoài.

## Cán cân thanh toán là gì?

**Cán cân thanh toán** (tiếng Anh là *Balance of payments*, viết tắt **BOP**) là bảng thống kê có hệ thống ghi chép mọi luồng tiền, hàng hoá, dịch vụ và tài sản giữa người cư trú của một quốc gia với người cư trú nước ngoài trong một kỳ nhất định, thường là một năm.

## Đặc điểm chính

Cán cân thanh toán luôn được lập theo nguyên tắc kế toán kép, nghĩa là tổng các khoản ghi nợ bằng tổng các khoản ghi có về giá trị tuyệt đối. Bảng được chia thành hai tài khoản lớn là tài khoản vãng lai và tài khoản vốn – tài chính, trong đó tài khoản vãng lai phản ánh dòng tiền từ xuất nhập khẩu và thu nhập từ yếu tố, còn tài khoản vốn – tài chính phản ánh đầu tư, tín dụng và dự trữ.

## Cách hoạt động

Mỗi giao dịch với nước ngoài được ghi vào hai mục đối ứng nhau để bảo đảm cân đối. Phần chênh lệch giữa các khoản mục trong tài khoản vãng lai và tài khoản vốn được bù đắp bằng biến động dự trữ ngoại hối hoặc điều chỉnh thống kê. Nhờ vậy, ngân hàng trung ương có thể theo dõi áp lực cung – cầu ngoại tệ và định hướng chính sách.

## Vai trò trong hoạt động ngân hàng

Đối với ngân hàng thương mại, cán cân thanh toán là cơ sở để dự báo biến động tỷ giá, đánh giá rủi ro khách hàng làm ngoại thương và định vị sản phẩm cho vay, bảo lãnh, tài trợ xuất nhập khẩu. Ở góc độ ngân hàng trung ương, BOP là công cụ chuẩn đoán sức khoẻ kinh tế vĩ mô và mức độ bền vững của đồng nội tệ.

## Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định minh hoạ cho thấy cách lập một bảng BOP đơn giản.

**Tình huống**

Giả sử trong năm giả định, quốc gia X có các khoản mục sau: xuất khẩu hàng hoá 120 đơn vị, nhập khẩu hàng hoá 90 đơn vị, thu nhập ròng từ dịch vụ 5 đơn vị, chuyển thu nhập ròng 10 đơn vị, đầu tư trực tiếp nước ngoài ròng 20 đơn vị, đầu tư gián tiếp ròng 15 đơn vị.

**Các bước**

1. Với giả định trên, cán cân thương mại = 120 − 90 = 30 đơn vị.
2. Với giả định trên, cán cân vãng lai = 30 + 5 − 10 = 25 đơn vị.
3. Với giả định trên, dòng đầu tư trực tiếp và gián tiếp được ghi ở tài khoản tài chính, tổng dòng vốn vào giả định là 20 + 15 = 35 đơn vị.

**Kết quả**

Với giả định trên, các khoản đã nêu chưa đủ để lập toàn bộ cán cân thanh toán; phần còn lại phải được đối chiếu với các giao dịch tài chính khác, dự trữ và sai số, bỏ sót để bảng cân đối theo quy tắc kế toán.

**Ghi chú**

Đây chỉ là ví dụ giả định để minh hoạ khái niệm.

## Phân biệt với khái niệm gần giống

Cán cân thanh toán thường bị nhầm với cán cân thương mại hoặc thặng dư tài khoản vãng lai.

**So sánh với Cán cân thương mại**

| Tiêu chí | Cán cân thanh toán | Cán cân thương mại |
|---|---|---|
| Phạm vi | Toàn bộ giao dịch với nước ngoài | Chỉ xuất nhập khẩu hàng hoá |

**So sánh với Thặng dư tài khoản vãng lai**

| Tiêu chí | Cán cân thanh toán | Thặng dư tài khoản vãng lai |
|---|---|---|
| Phạm vi | Toàn bộ giao dịch với nước ngoài | Chỉ tài khoản vãng lai |

## Lưu ý và sai lầm thường gặp

Một số điểm cần nhớ.

- Không đồng nhất cán cân thanh toán với cán cân thương mại.
- Quên rằng bảng BOP luôn cân đối nhờ ghi kép.
- Nhầm thặng dư tài khoản vãng lai với thặng dư toàn bộ BOP.
- Bỏ qua khoản điều chỉnh thống kê và sai số khi phân tích.

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

## Câu hỏi thường gặp

### Cán cân thanh toán gồm những tài khoản nào?

Gồm tài khoản vãng lai, tài khoản vốn và tài chính, cùng khoản điều chỉnh dự trữ.

### Vì sao cán cân thanh toán luôn cân đối?

Vì mọi giao dịch đều ghi kép nên tổng thu bằng tổng chi về giá trị tuyệt đối.

### Cán cân thanh toán khác cán cân thương mại ở điểm nào?

Cán cân thương mại chỉ phản ánh hàng hoá, còn BOP bao gồm cả dịch vụ, thu nhập và dòng vốn.

### Ngân hàng thương mại dùng BOP vào việc gì?

Để đánh giá áp lực tỷ giá và rủi ro khách hàng ngoại thương.

## Thuật ngữ liên quan

- [Hiệu ứng đường cong J](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/hieu-ung-duong-cong-j-la-gi.md)
- [Số nhân tiền tệ](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/so-nhan-tien-te-la-gi.md)
- [Thị trường tiền tệ liên ngân hàng](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/thi-truong-tien-te-lien-ngan-hang-la-gi.md)
- [Tỷ giá hối đoái](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/ty-gia-hoi-doai-la-gi.md)
- [Báo cáo trạng thái ngoại hối](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/bao-cao-trang-thai-ngoai-hoi-la-gi.md)
- [Barrier option](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/barrier-option-la-gi.md)
- [Cán cân vốn](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/can-can-von-la-gi.md)
- [Cặp tiền tệ](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/cap-tien-te-la-gi.md)

Nguồn: https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/can-can-thanh-toan-la-gi
