---
title: "Kế toán theo cơ sở tiền mặt là gì?"
term: "Kế toán theo cơ sở tiền mặt"
term_en: "Cash Basis Accounting"
kind: "term"
category: "Kế toán ngân hàng"
url: https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/ke-toan-theo-co-so-tien-mat-la-gi
updated: 2026-11-13T14:27:33+07:00
source: "UB Academy (ub.net)"
---

# Kế toán theo cơ sở tiền mặt là gì?

Tiếng Anh: Cash Basis Accounting

> **Tóm tắt nhanh:** Kế toán theo cơ sở tiền mặt là phương pháp ghi nhận thu nhập và chi phí chỉ khi tiền thực sự thu vào hoặc chi ra. Phương pháp này giúp đơn giản hoá việc theo dõi dòng tiền tại ngân hàng.

## Kế toán theo cơ sở tiền mặt là gì?

**Kế toán theo cơ sở tiền mặt** (tiếng Anh là *Cash Basis Accounting*) là phương pháp ghi nhận các nghiệp vụ kinh tế dựa trên thời điểm tiền thực tế được thu vào hoặc chi ra. Giao dịch chỉ được ghi nhận khi dòng tiền phát sinh, không phụ thuộc vào thời điểm phát sinh doanh thu hay khoản nợ.

## Đặc điểm chính

Phương pháp chỉ ghi nhận khi tiền đã vào hoặc đã ra khỏi ngân hàng. Các khoản phải thu, phải trả chưa đến hạn thanh toán chưa được phản ánh vào sổ sách. Do đó báo cáo tài chính theo phương pháp này thường phản ánh trực tiếp tình hình dòng tiền trong kỳ.

## Cách hoạt động

Ngân hàng lập chứng từ khi có biên lai thu tiền hoặc chứng từ chi tiền hợp lệ. Bút toán được ghi theo thực tế phát sinh và đối chiếu với sổ quỹ, tài khoản tiền gửi tại ngân hàng.

## Vai trò trong hoạt động ngân hàng

Phương pháp giúp kế toán ngân hàng kiểm soát nhanh biến động quỹ và tiền gửi tại ngân hàng. Tuy vậy, nhiều ngân hàng thương mại vẫn phải lập báo cáo tài chính theo cơ sở dồn tích để phục vụ công tác quản trị và nghĩa vụ công bố thông tin theo quy định.

## Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định dưới đây minh hoạ cách ghi nhận.

**Tình huống**

Giả sử Ngân hàng A cung cấp dịch vụ quản lý tài khoản cho khách hàng Bình vào ngày đầu tháng, nhưng đến ngày cuối tháng Bình mới thanh toán phí dịch vụ là 5 triệu đồng bằng tiền mặt.

**Các bước**

1. Với giả định trên, ngày đầu tháng Ngân hàng A không ghi nhận doanh thu vì chưa nhận tiền.
2. Với giả định trên, ngày cuối tháng khi nhận 5 triệu đồng tiền mặt, kế toán ghi tăng tiền mặt và ghi tăng doanh thu phí dịch vụ là 5 triệu đồng.

**Kết quả**

Với giả định trên, doanh thu phí dịch vụ trong tháng được ghi nhận là 5 triệu đồng, khớp với số tiền thực tế đã thu.

**Ghi chú**

Nếu Ngân hàng A áp dụng cơ sở dồn tích thì doanh thu có thể được ghi nhận ngay từ ngày đầu tháng khi phát sinh nghĩa vụ cung cấp dịch vụ.

## Phân biệt với khái niệm gần giống

Phương pháp cơ sở tiền mặt dễ nhầm với cơ sở dồn tích.

**So sánh với Kế toán theo cơ sở dồn tích**

| Tiêu chí | Kế toán theo cơ sở tiền mặt | Kế toán theo cơ sở dồn tích |
|---|---|---|
| Thời điểm ghi nhận | Khi tiền thu/chi thực tế | Khi nghiệp vụ phát sinh |
| Phản ánh dòng tiền | Trực tiếp | Có thể chưa khớp |
| Phù hợp lập báo cáo | Theo dõi quỹ | Báo cáo tài chính tổng hợp |

## Lưu ý và sai lầm thường gặp

Một số điểm cần lưu ý khi áp dụng.

Cơ sở tiền mặt là khái niệm kế toán hữu ích để so sánh với cơ sở dồn tích. Một khoản thu chỉ được ghi nhận khi tiền thực nhận và khoản chi khi tiền thực trả, nên các khoản phải thu, phải trả chưa thanh toán có thể chưa xuất hiện trong báo cáo theo cách tiếp cận này.

- Nhầm lẫn rằng cơ sở tiền mặt thay thế được cơ sở dồn tích trong mọi báo cáo.
- Ghi nhận doanh thu khi phát sinh nghĩa vụ mà chưa có tiền thực thu.
- Bỏ qua các khoản phải thu, phải trả đến hạn nhưng chưa thanh toán.
- Không đối chiếu số liệu giữa sổ quỹ và báo cáo dòng tiền.

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

## Câu hỏi thường gặp

### Kế toán theo cơ sở tiền mặt ghi nhận giao dịch khi nào?

Khi tiền thực tế được thu vào hoặc chi ra khỏi ngân hàng.

### Cơ sở tiền mặt khác cơ sở dồn tích ở điểm nào?

Cơ sở dồn tích ghi nhận khi nghiệp vụ phát sinh, không phụ thuộc dòng tiền.

### Ngân hàng có được dùng cơ sở tiền mặt cho mọi báo cáo không?

Có thể dùng để theo dõi quỹ nhưng báo cáo tài chính thường phải theo cơ sở dồn tích.

### Ưu điểm lớn nhất của cơ sở tiền mặt là gì?

Phản ánh trực tiếp dòng tiền, dễ kiểm soát tình hình quỹ.

### Hạn chế của phương pháp này là gì?

Có thể bỏ qua các khoản phải thu, phải trả chưa đến hạn, ảnh hưởng nhìn nhận tổng thể.

## Khoá học liên quan

- [Bộ môn Kế toán Ngân hàng - BIDV](https://ub.net/khoa-hoc/luyen-thi-bidv-hoc-phan-ke-toan-ngan-hang.html?utm_source=thuat-ngu&utm_medium=markdown&utm_campaign=ke-toan-theo-co-so-tien-mat-la-gi) — Khóa học phù hợp cho các ứng viên tham gia kỳ thi tuyển dụng đầu vào vị trí Giao dịch viên của hệ thống Ngân hàng BIDV.
- [Bộ môn Kế toán Ngân hàng - GDV](https://ub.net/khoa-hoc/e3-bo-mon-ke-toan-ngan-hang-gdv.html?utm_source=thuat-ngu&utm_medium=markdown&utm_campaign=ke-toan-theo-co-so-tien-mat-la-gi) — Khóa học phù hợp cho các ứng viên tham gia kỳ thi tuyển dụng vị trí Giao dịch viên/Kế toán/Ngân quỹ vào hệ thống Ngân hàng thương mại.
- [Bộ môn Kế toán Ngân hàng - Agribank](https://ub.net/khoa-hoc/bo-mon-ke-toan-ngan-hang-gdv-agribank.html?utm_source=thuat-ngu&utm_medium=markdown&utm_campaign=ke-toan-theo-co-so-tien-mat-la-gi) — Khóa học phù hợp cho các ứng viên tham gia kỳ thi tuyển dụng đầu vào vị trí Kế toán/Ngân quỹ/Kiểm ngân của hệ thống Ngân hàng Agribank.

## Thuật ngữ liên quan

- [Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/bao-cao-ket-qua-hoat-dong-kinh-doanh-la-gi.md)
- [Bút toán kết chuyển](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/but-toan-ket-chuyen-la-gi.md)
- [Chứng khoán kinh doanh](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/chung-khoan-kinh-doanh-la-gi.md)
- [Sổ cái](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/so-cai-la-gi.md)
- [7 nguyên tắc kế toán](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/7-nguyen-tac-ke-toan-la-gi.md)
- [APA](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/apa-la-gi.md)
- [Báo cáo chi phí hoạt động ngân hàng](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/bao-cao-chi-phi-hoat-dong-ngan-hang-la-gi.md)
- [Báo cáo chỉ số NSFR](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/bao-cao-chi-so-nsfr-la-gi.md)

Nguồn: https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/ke-toan-theo-co-so-tien-mat-la-gi
