---
title: "Mậu dịch đối ứng là gì?"
term: "Mậu dịch đối ứng"
term_en: "Countertrade"
kind: "process"
category: "Thanh toán quốc tế"
url: https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/mau-dich-doi-ung-la-gi
updated: 2026-11-14T09:07:04+07:00
source: "UB Academy (ub.net)"
---

# Mậu dịch đối ứng là gì?

Tiếng Anh: Countertrade

> **Tóm tắt nhanh:** Mậu dịch đối ứng là hình thức thanh toán quốc tế trong đó bên xuất khẩu và bên nhập khẩu cam kết trao đổi hàng hoá hoặc dịch vụ với nhau để bù trừ nghĩa vụ thanh toán. Hình thức này giúp các bên tiếp cận thị trường khi nguồn ngoại tệ hạn chế.

## Mậu dịch đối ứng là gì?

**Mậu dịch đối ứng** (tiếng Anh là *Countertrade*) là nhóm giao dịch thương mại quốc tế mà hàng hoá, dịch vụ hoặc quyền mua hàng được dùng để bù trừ một phần hay toàn bộ nghĩa vụ thanh toán giữa bên xuất khẩu và bên nhập khẩu, thay vì dùng ngoại tệ chuyển khoản thông thường.

## Mục đích và khi nào áp dụng

Hình thức này được áp dụng khi bên nhập khẩu thiếu ngoại tệ, khi chính sách thương mại yêu cầu cân bằng ngoại thương, hoặc khi nhà xuất khẩu cần thêm kênh phân phối tại thị trường của đối tác. Mục đích là vẫn hoàn tất giao dịch và tạo giá trị thương mại hai chiều.

## Các bước thực hiện

Quy trình triển khai gồm các bước theo trình tự phổ biến.

1. **Ký hợp đồng đối ứng**: Hai bên thống nhất giá trị hàng hoá hai chiều và điều kiện giao hàng.
2. **Mở thư tín dụng có điều khoản đối ứng**: Ngân hàng phát hành chứng từ ghi rõ nghĩa vụ bù trừ.
3. **Giao hàng chiều thuận**: Bên xuất khẩu giao hàng cho bên nhập khẩu theo hợp đồng.
4. **Giao hàng bù trừ**: Bên nhập khẩu giao hàng hoá bù trừ cho bên xuất khẩu.
5. **Thanh toán phần chênh lệch**: Phần giá trị còn lại được thanh toán bằng ngoại tệ qua ngân hàng.

## Bên tham gia và vai trò

Bên xuất khẩu, bên nhập khẩu và ngân hàng phục vụ thanh toán là các chủ thể chính. Ngân hàng thường đóng vai trò trung gian để xác nhận chứng từ, theo dõi hàng hoá và kiểm soát nghĩa vụ bù trừ.

## Chứng từ thường liên quan

Hợp đồng mua bán đối ứng, thư tín dụng có điều khoản đối ứng, và các chứng từ vận tải, xuất xứ hàng hoá là những giấy tờ thường xuất hiện.

## Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định minh hoạ một giao dịch điển hình.

**Tình huống**

Giả sử ngân hàng phục vụ thanh toán cho hợp đồng giữa Công ty X và Công ty Y, trong đó X xuất khẩu thiết bị trị giá 500 triệu đồng và Y cam kết mua lại sản phẩm nông sản trị giá 200 triệu đồng để bù trừ một phần.

**Các bước**

1. Với giả định trên, X và Y ký hợp đồng đối ứng quy định rõ giá trị hàng hoá hai chiều và thời hạn giao hàng.
2. Với giả định trên, X giao thiết bị trị giá 500 triệu đồng cho Y.
3. Với giả định trên, Y giao nông sản trị giá 200 triệu đồng cho X để bù trừ.
4. Với giả định trên, phần còn lại là 500 - 200 = 300 triệu đồng được Y thanh toán bằng chuyển khoản ngoại tệ cho X.

**Kết quả**

Với giả định trên, nghĩa vụ thanh toán giữa hai bên được bù trừ phần lớn bằng hàng hoá, phần còn lại hoàn tất bằng ngoại tệ.

**Ghi chú**

Ví dụ chỉ phục vụ giải thích khái niệm mậu dịch đối ứng, cần kiểm chứng khi áp dụng thực tế.

## Rủi ro và kiểm soát

Rủi ro chính là chất lượng hàng hoá bù trừ không đạt yêu cầu hoặc giao hàng chậm. Ngân hàng kiểm soát bằng cách kiểm tra chứng từ theo từng giai đoạn, yêu cầu bảo lãnh thực hiện hợp đồng và giám sát thời hạn giao hàng.

## Phân biệt với quy trình gần giống

Dễ nhầm với thanh toán bằng ngoại tệ thông thường và với hoán đoạn.

**So sánh với Thanh toán bằng ngoại tệ thông thường**

| Tiêu chí | Mậu dịch đối ứng | Thanh toán bằng ngoại tệ thông thường |
|---|---|---|
| Bản chất | Dùng hàng hoá, dịch vụ để bù trừ một phần hoặc toàn bộ | Dùng ngoại tệ chuyển khoản đầy đủ |
| Phạm vi | Thường áp dụng khi nguồn ngoại tệ hạn chế | Áp dụng phổ biến trong thương mại quốc tế |

**So sánh với Hoán đổi**

| Tiêu chí | Mậu dịch đối ứng | Hoán đổi |
|---|---|---|
| Cơ chế | Bù trừ nghĩa vụ bằng hàng hoá hoặc dịch vụ | Trao đổi dòng tiền hoặc ngoại tệ theo lịch |
| Mục tiêu | Tạo thương mại hai chiều khi thiếu ngoại tệ | Phòng ngừa rủi ro tỷ giá hoặc lãi suất |

## Lưu ý và sai lầm thường gặp

Một số điểm cần lưu ý khi tìm hiểu hình thức này.

- Nhầm mậu dịch đối ứng với thanh toán ngoại tệ thông thường.
- Không kiểm tra kỹ chất lượng hàng hoá bù trừ trước khi ký hợp đồng.
- Không ghi rõ giá trị bù trừ trong hợp đồng dẫn đến tranh chấp.
- Cho rằng ngân hàng chịu trách nhiệm về chất lượng hàng hoá.

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

## Câu hỏi thường gặp

### Mậu dịch đối ứng khác thanh toán ngoại tệ ở điểm nào?

Mậu dịch đối ứng dùng hàng hoá hoặc dịch vụ để bù trừ, thanh toán ngoại tệ thì dùng ngoại tệ đầy đủ.

### Ngân hàng tham gia ở vai trò gì?

Ngân hàng thường là trung gian xác nhận chứng từ và theo dõi nghĩa vụ bù trừ.

### Có cần ghi rõ giá trị bù trừ trong hợp đồng không?

Có, để tránh tranh chấp về giá trị và thời hạn giao hàng.

### Rủi ro lớn nhất của hình thức này là gì?

Là chất lượng hoặc thời hạn giao hàng hoá bù trừ không đạt yêu cầu.

### Hình thức này áp dụng khi nào?

Khi bên nhập khẩu thiếu ngoại tệ hoặc chính sách thương mại yêu cầu cân bằng ngoại thương.

## Khoá học liên quan

- [Khoá học Nghiệp vụ Kế toán giao dịch Ngân hàng](https://ub.net/khoa-hoc/khoa-hoc-nghiep-vu-ke-toan-giao-dich-ngan-hang.html?utm_source=thuat-ngu&utm_medium=markdown&utm_campaign=mau-dich-doi-ung-la-gi) — Khóa học phù hợp cho người đang trong quá trình thử việc hoặc có kinh nghiệm dưới 01 năm tại vị trí Giao dịch viên/Kế toán tại các Ngân hàng.
- [Luyện thi Ngân hàng BIDV - Nghiệp vụ - Vị trí Kế toán/ Giao dịch viên](https://ub.net/khoa-hoc/luyen-thi-ngan-hang-bidv-nghiep-vu-vi-tri-ke-toan-giao-dich-vien.html?utm_source=thuat-ngu&utm_medium=markdown&utm_campaign=mau-dich-doi-ung-la-gi) — Chương trình phù hợp cho các đợt thi lẻ, tập trung theo tỉnh, Toàn quốc của Ngân hàng BIDV đối với các vị trí Kế toán/ Giao dịch viên
- [Trọn bộ đề thi Ngân hàng Agribank - Kế toán/ Giao dịch viên - Nghiệp vụ](https://ub.net/khoa-hoc/tron-bo-de-thi-ngan-hang-agribank-ke-toan-giao-dich-vien-nghiep-vu.html?utm_source=thuat-ngu&utm_medium=markdown&utm_campaign=mau-dich-doi-ung-la-gi) — Bộ đề thi thử vào Ngân hàng Agribank dành cho vụ trí Kế toán & Giao dịch viên được thiết kế dựa theo format đề thi thật của Ngân hàng, cùng với các câu hỏi tro…

## Thuật ngữ liên quan

- [Bảo lãnh ngân hàng](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/bao-lanh-ngan-hang-la-gi.md)
- [Hợp đồng mua bán ngoại thương](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/hop-dong-mua-ban-ngoai-thuong-la-gi.md)
- [Thư bảo lãnh nghĩa vụ thanh toán](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/thu-bao-lanh-nghia-vu-thanh-toan-la-gi.md)
- [Thư tín dụng](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/thu-tin-dung-la-gi.md)
- [Bảo hiểm hàng hóa biển](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/bao-hiem-hang-hoa-bien-la-gi.md)
- [Bảo hiểm ICC C](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/bao-hiem-icc-c-la-gi.md)
- [Bảo hiểm rủi ro đình công](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/bao-hiem-rui-ro-dinh-cong-la-gi.md)
- [Bảo lãnh bằng ngoại tệ](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/bao-lanh-bang-ngoai-te-la-gi.md)

Nguồn: https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/mau-dich-doi-ung-la-gi
