---
title: "Phương pháp IRB là gì?"
term: "Phương pháp IRB"
term_en: "Internal Ratings-Based Approach"
kind: "process"
category: "Huy động vốn"
url: https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/phuong-phap-irb-la-gi
updated: 2026-10-21T13:42:14+07:00
source: "UB Academy (ub.net)"
---

# Phương pháp IRB là gì?

Tiếng Anh: Internal Ratings-Based Approach

> **Tóm tắt nhanh:** Phương pháp IRB là cách ngân hàng tự xây dựng hệ thống xếp hạng rủi ro tín dụng nội bộ để ước lượng vốn yêu cầu cho rủi ro. Phương pháp giúp đo lường rủi ro sát thực tế hoạt động của từng ngân hàng và là nền tảng cho quản trị rủi ro tín dụng hiện đại.

## Phương pháp IRB là gì?

**Phương pháp IRB** (tiếng Anh là *Internal Ratings-Based Approach*, viết tắt **IRB**) là cách tiếp cận trong đó ngân hàng dùng chính hệ thống xếp hạng và mô hình ước lượng rủi ro của mình để tính toán các tham số rủi ro tín dụng, phục vụ cho việc xác định vốn yêu cầu cho rủi ro tín dụng.

## Mục đích và khi nào áp dụng

Phương pháp áp dụng khi ngân hàng đủ năng lực xây dựng và vận hành hệ thống xếp hạng nội bộ đạt yêu cầu quản trị, dữ liệu và kiểm định. Mục đích là phản ánh rủi ro thực tế của danh mục tín dụng tốt hơn, hỗ trợ quyết định cho vay và phân bổ vốn chính xác hơn.

## Các bước thực hiện

Quy trình triển khai gồm các bước trình bày trong khối Các bước thực hiện.

1. **Xây dựng khung chính sách**: Ban hành chính sách xếp hạng, phạm vi áp dụng và tiêu chí phân nhóm khách hàng.
2. **Phát triển mô hình xếp hạng**: Xây dựng mô hình phân loại khách hàng và mô hình ước lượng xác suất vỡ nợ, tỷ lệ tổn thất.
3. **Kiểm định và phê duyệt**: Kiểm định độc lập, đối chiếu với dữ liệu ngoại quan và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.
4. **Vận hành và giám sát**: Áp dụng vào quyết định tín dụng, giám sát ngược kết quả mô hình theo định kỳ.
5. **Báo cáo cơ quan quản lý**: Lập báo cáo tuân thủ, trình cơ quan quản lý giám sát khi áp dụng chính thức.

## Bên tham gia và vai trò

Bên tham gia gồm các đơn vị quản trị rủi ro tín dụng, đơn vị dữ liệu và mô hình, đơn vị kiểm định nội bộ và kiểm toán độc lập, cơ quan quản lý giám sát và hội đồng quản trị cấp cao phê duyệt khung quản trị.

## Chứng từ thường liên quan

Tài liệu liên quan gồm chính sách xếp hạng tín dụng nội bộ, hồ sơ mô tả mô hình và phương pháp ước lượng tham số, báo cáo kiểm định mô hình định kỳ, biên bản phê duyệt của cấp có thẩm quyền và nhật ký vận hành hệ thống xếp hạng.

## Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định minh hoạ trong khối Ví dụ.

**Tình huống**

Giả sử Ngân hàng A phân nhóm khách hàng doanh nghiệp thành các bậc xếp hạng nội bộ từ 1 đến 7 dựa trên dữ liệu tài chính và lịch sử trả nợ.

**Các bước**

1. Với giả định trên, đơn vị mô hình ước lượng xác suất vỡ nợ cho bậc 4 là 2% mỗi năm trên danh mục cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ.
2. Với giả định trên, đơn vị mô hình ước lượng tỷ lệ tổn thất trung bình khi vỡ nợ là 45% và mức độ tập trung danh mục khoản vay theo cấp độ phù hợp với dữ liệu nội bộ ba năm gần nhất.
3. Với giả định trên, Ngân hàng A tính vốn yêu cầu cho rủi ro tín dụng của danh mục doanh nghiệp vừa và nhỏ theo công thức chuẩn do cơ quan quản lý quy định, lấy đầu vào là xác suất vỡ nợ, tỷ lệ tổn thất và các hệ số điều chỉnh.

**Kết quả**

Với giả định trên, Ngân hàng A có cơ sở định lượng để so sánh mức vốn yêu cầu giữa các phân khúc khách hàng và ra quyết định hạn mức, lãi suất phù hợp với rủi ro từng nhóm, đồng thời thể hiện năng lực quản trị rủi ro với cơ quan giám sát.

**Ghi chú**

Ba tham số ở trên mang tính minh hoạ cho một tình huống giả định, không đại diện cho ngưỡng do cơ quan quản lý ấn định.

## Rủi ro và kiểm soát

Rủi ro chính gồm mô hình ước lượng sai xác suất vỡ nợ hoặc tỷ lệ tổn thất, dữ liệu đầu vào không đầy đủ hoặc thiên lệch, hệ thống xếp hạng bị can thiệp thủ công không kiểm soát và quy trình kiểm định độc lập chưa đủ chiều sâu. Kiểm soát bằng cách vận hành đơn vị kiểm định mô hình độc lập, kiểm toán định kỳ, kiểm soát chất lượng dữ liệu, hạn chế quyền ghi đè xếp hạng và giám sát ngược kết quả xếp hạng so với tỷ lệ vỡ nợ thực tế.

## Phân biệt với quy trình gần giống

Phân biệt ở khối Phân biệt.

**So sánh với Phương pháp chuẩn hoá**

| Tiêu chí | Phương pháp IRB | Phương pháp chuẩn hoá |
|---|---|---|
| Bản chất | Ngân hàng tự ước lượng các tham số rủi ro dựa trên hệ thống nội bộ | Ngân hàng dùng hệ số rủi ro cố định do cơ quan quản lý quy định sẵn cho từng nhóm tài sản |
| Yêu cầu dữ liệu | Cần dữ liệu lịch sử vỡ nợ và tổn thất đủ lớn để kiểm định mô hình | Không yêu cầu dữ liệu lịch sử chi tiết vì hệ số đã được định sẵn |

**So sánh với Xếp hạng tín dụng nội bộ đơn thuần**

| Tiêu chí | Phương pháp IRB | Xếp hạng tín dụng nội bộ đơn thuần |
|---|---|---|
| Mục đích | Dùng kết quả xếp hạng làm đầu vào để tính vốn yêu cầu và phân bổ vốn theo rủi ro | Chỉ dùng để sàng lọc, phân loại khách hàng phục vụ quyết định cho vay |
| Yêu cầu kiểm định | Phải kiểm định thống kê, đo lường định kỳ và chứng minh tính ổn định của mô hình | Có thể không cần kiểm định định lượng chặt như khi dùng cho tính vốn yêu cầu |

## Lưu ý và sai lầm thường gặp

Các lưu ý trình bày ở khối Lưu ý.

- Cho rằng phương pháp IRB chỉ là công cụ xếp hạng khách hàng mà quên mất việc kiểm định mô hình và chất lượng dữ liệu đầu vào.
- Nhầm lẫn IRB với phương pháp chuẩn hoá dùng hệ số rủi ro cố định, dẫn đến tính sai mức vốn yêu cầu.
- Đánh đồng IRB với một khuôn mẫu xếp hạng duy nhất trong khi IRB chấp nhận nhiều cách tiếp cận khác nhau tuỳ năng lực ngân hàng.
- Xem kết quả ước lượng tham số là không thể sai vì đã qua kiểm định, trong khi mô hình vẫn cần giám sát ngược liên tục.
- Bỏ qua việc tách riêng đơn vị quản trị rủi ro mô hình với đơn vị kinh doanh, gây xung đột lợi ích khi ghi đè xếp hạng.

## Công thức

Công thức: `Hệ số rủi ro = hàm số của xác suất vỡ nợ, tỷ lệ tổn thất khi vỡ nợ, kỳ hạn còn lại và hệ số điều chỉnh theo quy định áp dụng.`

- PD: xác suất khách hàng vỡ nợ trong một năm
- LGD: tỷ lệ tổn thất trung bình ước tính khi vỡ nợ
- EAD: giá trị dư nợ tại thời điểm vỡ nợ
- M: hệ số phản ánh kỳ hạn còn lại của khoản vay

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

## Câu hỏi thường gặp

### IRB là viết tắt của cụm từ nào?

IRB là viết tắt của Internal Ratings-Based Approach, nghĩa là phương pháp dựa trên xếp hạng nội bộ.

### IRB khác gì với phương pháp chuẩn hoá?

IRB dùng xác suất vỡ nợ và tỷ lệ tổn thất do ngân hàng tự ước lượng, trong khi phương pháp chuẩn hoá dùng hệ số rủi ro cố định do cơ quan quản lý quy định.

### Điều kiện áp dụng IRB cho ngân hàng gồm những gì?

Ngân hàng cần hệ thống xếp hạng nội bộ đủ độ tin cậy, dữ liệu lịch sử đạt yêu cầu, đơn vị kiểm định độc lập và được cơ quan quản lý chấp thuận.

### IRB ảnh hưởng thế nào đến quyết định cho vay?

Kết quả xếp hạng và tham số rủi ro từ IRB giúp phân nhóm khách hàng, định hạn mức, lãi suất và trích lập dự phòng phù hợp với rủi ro từng nhóm.

### Có cần kiểm định mô hình khi áp dụng IRB không?

Có, kiểm định mô hình và giám sát ngược là yêu cầu bắt buộc để bảo đảm tham số ước lượng phản ánh đúng rủi ro danh mục.

## Khoá học liên quan

- [Luyện thi môn Nghiệp vụ - Ngân hàng Nhà nước 2023 (Tự học chủ động)](https://ub.net/khoa-hoc/luyen-thi-mon-nghiep-vu-ngan-hang-nha-nuoc-2023-ghi-hinh-san.html?utm_source=thuat-ngu&utm_medium=markdown&utm_campaign=phuong-phap-irb-la-gi) — Khóa học phù hợp cho ứng viên đang muốn ôn thi Vòng 2 - Học phần Nghiệp vụ thi tuyển Ngân hàng Nhà nước
- [Luyện thi môn Nghiệp vụ - Thi Tuyển Hải Quan 2023 (Tự học chủ động)](https://ub.net/khoa-hoc/luyen-thi-mon-nghiep-vu-thi-tuyen-hai-quan-2023-ghi-hinh-san.html?utm_source=thuat-ngu&utm_medium=markdown&utm_campaign=phuong-phap-irb-la-gi) — Khóa học phù hợp cho ứng viên đang muốn ôn thi môn Kiến thức chung của kỳ thi Công chức Hải Quan vị trí Chuyên viên; Kiểm tra viên.
- [Tài liệu ôn thi Ngân hàng VDB 2026 - Nhóm nghiệp vụ Tín dụng, nguồn vốn](https://ub.net/khoa-hoc/tai-lieu-on-thi-ngan-hang-vdb-2026-nhom-nghiep-vu-tin-dung-nguon-von.html?utm_source=thuat-ngu&utm_medium=markdown&utm_campaign=phuong-phap-irb-la-gi) — Tài liệu được thiết kế để giúp các ứng viên chuẩn bị cho kỳ thi tuyển dụng Ngân hàng Phát triển Việt Nam vòng thi Nghiệp vụ - Nhóm nghiệp vụ Tín dụng, nguồn vốn

## Thuật ngữ liên quan

- [Dự phòng rủi ro tín dụng](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/du-phong-rui-ro-tin-dung-la-gi.md)
- [Nguyên tắc phân bổ vốn](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/nguyen-tac-phan-bo-von-la-gi.md)
- [Phân bổ vốn cho đơn vị kinh doanh](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/phan-bo-von-cho-don-vi-kinh-doanh-la-gi.md)
- [Xếp hạng tín dụng nội bộ](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/xep-hang-tin-dung-noi-bo-la-gi.md)
- [AT1 so với Tier 2](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/at1-so-voi-tier-2-la-gi.md)
- [Bài kiểm tra EBA về vốn](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/bai-kiem-tra-eba-ve-von-la-gi.md)
- [Bảng điểm vốn ngân hàng](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/bang-diem-von-ngan-hang-la-gi.md)
- [Bảng điều khiển vốn](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/bang-dieu-khien-von-la-gi.md)

Nguồn: https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/phuong-phap-irb-la-gi
