---
title: "Rủi ro gian lận là gì?"
term: "Rủi ro gian lận"
term_en: "Fraud risk"
kind: "term"
category: "Quản trị rủi ro"
url: https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/rui-ro-gian-lan-la-gi
updated: 2026-11-13T13:22:53+07:00
source: "UB Academy (ub.net)"
---

# Rủi ro gian lận là gì?

Tiếng Anh: Fraud risk

> **Tóm tắt nhanh:** Rủi ro gian lận là khả năng xảy ra hành vi gian lận, lừa đảo hoặc chiếm đoạt tài sản gây tổn thất cho ngân hàng và khách hàng. Rủi ro này nằm trong nhóm rủi ro hoạt động và phải được quản trị xuyên suốt từ khâu phòng ngừa, phát hiện đến xử lý.

## Rủi ro gian lận là gì?

**Rủi ro gian lận** (tiếng Anh là *Fraud risk*) là khả năng xảy ra các hành vi cố ý gian lận, lừa đảo, chiếm đoạt hoặc che giấu thông tin nhằm trục lợi cá nhân, gây thiệt hại tài sản cho ngân hàng, khách hàng hoặc đối tác. Rủi ro này thuộc nhóm rủi ro hoạt động và được quản trị bằng hệ thống kiểm soát nội bộ, công nghệ và giám sát độc lập.

## Đặc điểm chính

Rủi ro gian lận có tính chất cố ý, khó dự báo và có thể xuất hiện ở nhiều hình thức như gian lận tín dụng, gian lận thanh toán, gian lận nội bộ hoặc gian lận từ bên ngoài. Đối tượng gây ra có thể là nhân viên, khách hàng, đối tác hoặc các bên thứ ba. Tác động không chỉ ở tổn thất tài chính mà còn ảnh hưởng đến uy tín và niềm tin.

## Cách hoạt động

Một hành vi gian lận thường diễn ra khi ba yếu tố cùng xuất hiện là cơ hội, động cơ và sự biện minh. Khi đó, ngân hàng phải nhận diện điểm yếu kiểm soát, lập cảnh báo, điều tra dấu hiệu bất thường và xử lý tổn thất phát sinh. Quy trình quản trị rủi ro gian lận thường đi theo vòng lặp phòng ngừa, phát hiện, phản ứng và rút kinh nghiệm.

## Vai trò trong hoạt động ngân hàng

Quản trị rủi ro gian lận giúp bảo vệ tài sản ngân hàng và tiền của khách hàng gửi tại ngân hàng. Bộ phận tuân thủ và kiểm soát nội bộ dựa vào khung quản trị rủi ro gian lận để xây dựng chính sách, đào tạo nhân viên và vận hành hệ thống giám sát. Quản trị tốt cũng góp phần giảm chi phí xử lý sự cố và nâng cao năng lực cạnh tranh.

## Ví dụ minh hoạ

Hệ thống sẽ tự điền tình huống giả định minh hoạ từ khối VI_DU.

**Tình huống**

Giả sử ngân hàng giả định phát hiện giao dịch chuyển tiền đáng ngờ của khách hàng Lan trong giờ nghỉ trưa khi nhân viên giao dịch vắng mặt.

**Các bước**

1. Với giả định trên, bộ phận giám sát phát hiện giao dịch lệch khung giờ bình thường và khóa tạm thời tài khoản sau 1 giờ kể từ khi nhận cảnh báo.
2. Với giả định trên, đội điều tra xác minh danh tính người nhận, lấy lời khai và phục hồi an toàn 80% số tiền đã chuyển.

**Kết quả**

Với giả định trên, ngân hàng giả định ghi nhận tổn thất 20% và cập nhật lại quy trình giám sát cho giao dịch ngoài giờ.

## Phân biệt với khái niệm gần giống

Rủi ro gian lận dễ bị đánh đồng với một số rủi ro khác trong nhóm rủi ro hoạt động. Cần phân biệt rõ để tránh áp dụng biện pháp kiểm soát sai trọng tâm.

**So sánh với Rủi ro hoạt động**

| Tiêu chí | Rủi ro gian lận | Rủi ro hoạt động |
|---|---|---|
| Bản chất | Hành vi cố ý gây tổn thất | Bao gồm cả lỗi vô ý, sự cố hệ thống |
| Nguồn gốc | Con người cố ý và có thể bị truy cứu | Quy trình, công nghệ, con người |
| Cách xử lý | Điều tra, truy cứu trách nhiệm và phòng ngừa tái diễn | Khắc phục quy trình và tăng cường kiểm soát |

**So sánh với Rủi ro tín dụng**

| Tiêu chí | Rủi ro gian lận | Rủi ro tín dụng |
|---|---|---|
| Bản chất | Giao dịch hoặc hành vi lừa đảo | Khả năng khách hàng không trả được nợ |
| Cách nhận diện | Dấu hiệu giả mạo, bất thường trong giao dịch | Phân tích tài chính, xếp hạng tín dụng |
| Hậu quả | Tổn thất do hành vi cố ý | Tổn thất do khách hàng mất khả năng trả nợ |

## Lưu ý và sai lầm thường gặp

Có một số hiểu lầm phổ biến khi nói về rủi ro gian lận.

- Nhầm rủi ro gian lận với rủi ro hoạt động nói chung.
- Cho rằng chỉ cần công nghệ là đủ phòng ngừa gian lận.
- Coi nhẹ yếu tố con người và văn hoá kiểm soát trong tổ chức.
- Chỉ phát hiện khi đã xảy ra tổn thất lớn.

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

## Câu hỏi thường gặp

### Rủi ro gian lận có thuộc rủi ro hoạt động không?

Có, rủi ro gian lận là một thành phần của rủi ro hoạt động vì phát sinh do hành vi cố ý gây thiệt hại.

### Ai chịu trách nhiệm chính trong phòng chống gian lận?

Toàn bộ nhân viên có trách nhiệm, trong đó bộ phận kiểm soát nội bộ và tuân thủ đóng vai trò giám sát độc lập.

### Làm sao phát hiện sớm gian lận?

Dựa vào hệ thống cảnh báo giao dịch bất thường, phân tích dữ liệu và đánh giá điểm yếu kiểm soát.

### Rủi ro gian lận có ảnh hưởng đến uy tín không?

Có, một sự vụ gian lận lớn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và niềm tin của khách hàng.

## Thuật ngữ liên quan

- [Khe hở thanh khoản](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/khe-ho-thanh-khoan-la-gi.md)
- [Kiểm soát nội bộ](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/kiem-soat-noi-bo-la-gi.md)
- [Mô hình chấm điểm rủi ro](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/mo-hinh-cham-diem-rui-ro-la-gi.md)
- [Rủi ro hoạt động](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/rui-ro-hoat-dong-la-gi.md)
- [ALM](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/alm-la-gi.md)
- [ALM trong ngân hàng](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/alm-trong-ngan-hang-la-gi.md)
- [Báo cáo rủi ro định kỳ](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/bao-cao-rui-ro-dinh-ky-la-gi.md)
- [Bảo lãnh đồng liên đới](https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/bao-lanh-dong-lien-doi-la-gi.md)

Nguồn: https://ub.net/thuat-ngu-ngan-hang/rui-ro-gian-lan-la-gi
