Cổ phiếu quỹ và tác động vốn là gì?
Tiếng Anh: Treasury Shares Impact on Capital
Cổ phiếu quỹ là cổ phần do chính ngân hàng phát hành và mua lại, chưa bị huỷ. Khi ngân hàng mua cổ phiếu quỹ, vốn chủ sở hữu trên bảng cân đối bị giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến các tỷ lệ an toàn vốn.
Cổ phiếu quỹ và tác động vốn là gì?
Cổ phiếu quỹ và tác động vốn (tiếng Anh là Treasury Shares Impact on Capital) là khái niệm chỉ cổ phần do chính ngân hàng phát hành rồi mua lại nhưng chưa huỷ, cùng ảnh hưởng của nghiệp vụ này lên vốn chủ sở hữu và các chỉ tiêu vốn pháp quy.
Mục đích và khi nào áp dụng
Mục đích là nhận diện cách giao dịch mua lại cổ phiếu của chính mình làm thay đổi cơ cấu vốn chủ sở hữu, từ đó ảnh hưởng tới tỷ lệ an toàn vốn. Áp dụng khi ngân hàng mua lại cổ phiếu để dự trữ, để bù trừ cho chương trình phát hành cổ phiếu theo kế hoạch, hoặc khi muốn hỗ trợ giá cổ phiếu trên thị trường.
Các bước thực hiện
Quy trình điển hình gồm các bước sau.
- Nghị quyết: Đại hội đồng cổ đông thông qua chủ trương mua lại.
- Phê duyệt: Hội đồng quản trị ra nghị quyết cụ thể về số lượng, giá và thời gian.
- Thực hiện: Ban điều hành tiến hành giao dịch trên thị trường hoặc thoả thuận.
- Hạch toán: Phòng tài chính kế toán phản ánh giảm cổ phiếu quỹ và giảm vốn chủ sở hữu tương ứng.
- Báo cáo và giám sát: Kiểm toán nội kiểm tra phương pháp ghi nhận và đối chiếu chứng từ.
- Theo dõi hậu kiểm: Ban quản trị vốn theo dõi ảnh hưởng tới tỷ lệ an toàn vốn.
Bên tham gia và vai trò
Đại hội đồng cổ đông có vai trò thông qua chủ trương. Hội đồng quản trị ra nghị quyết về số lượng và nguồn tiền. Ban điều hành thực hiện giao dịch. Phòng tài chính kế toán phản ánh bút toán. Kiểm toán nội kiểm tra phương pháp hạch toán và tuân thủ.
Chứng từ thường liên quan
Nghị quyết đại hội đồng cổ đông, nghị quyết hội đồng quản trị, hợp đồng mua lại cổ phiếu, báo cáo kết quả giao dịch, sổ cái tài khoản cổ phiếu quỹ.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định.
Tình huống
Giả sử ngân hàng có vốn chủ sở hữu ban đầu là 5.000 tỷ đồng, trong đó cổ phiếu phổ thông và thặng dư vốn là 3.000 tỷ đồng.
Các bước
- Với giả định trên, ngân hàng dùng 300 tỷ đồng tiền mặt để mua lại 30 triệu cổ phiếu quỹ với giá 10.000 đồng mỗi cổ phiếu, tổng giá trị ghi sổ = 30 triệu × 10.000 = 300 tỷ đồng.
- Với giả định trên, khoản chi mua lại làm giảm tiền và được ghi nhận trong vốn chủ sở hữu theo chế độ kế toán áp dụng; cổ phiếu quỹ được trình bày như khoản giảm trừ vốn chủ sở hữu.
- Với giả định trên, vốn chủ sở hữu sau giao dịch = 5.000 tỷ − 300 tỷ = 4.700 tỷ đồng.
Kết quả
Với giả định trên, tổng tài sản không đổi nhưng tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản có rủi ro giảm, đòi hỏi cơ quan quản trị vốn theo dõi sát.
Rủi ro và kiểm soát
Rủi ro chính là làm giảm vốn chủ sở hữu, có thể kéo theo giảm tỷ lệ an toàn vốn nếu không có kế hoạch bù đắp. Rủi ro thao túng giá hoặc giao dịch với người có liên quan cần được kiểm soát bằng phê duyệt độc lập, công bố thông tin minh bạch và đối chiếu với nguyên tắc thị trường.
Phân biệt với quy trình gần giống
Dễ nhầm với mua lại cổ phiếu để huỷ, với cổ tức bằng cổ phiếu, và với phát hành cổ phiếu mới. Cần tách bạch bản chất nghiệp vụ để phản ánh đúng tác động vốn.
So sánh với Huỷ cổ phiếu quỹ
| Tiêu chí | Cổ phiếu quỹ và tác động vốn | Huỷ cổ phiếu quỹ |
|---|---|---|
| Bản chất | Mua lại giữ lại | Mua lại rồi huỷ bỏ |
| Mục đích | Dự trữ cho chương trình phát hành mới hoặc điều chỉnh giá | Giảm vốn điều lệ vĩnh viễn |
| Tác động vốn | Giảm vốn chủ sở hữu nhưng số cổ phiếu lưu hành không đổi | Giảm vốn chủ sở hữu và giảm mệnh giá vốn điều lệ |
So sánh với Phát hành cổ phiếu mới
| Tiêu chí | Cổ phiếu quỹ và tác động vốn | Phát hành cổ phiếu mới |
|---|---|---|
| Bản chất | Ngân hàng mua lại cổ phần của mình | Ngân hàng chào bán cổ phần ra thị trường |
| Chiều tác động | Vốn chủ sở hữu giảm | Vốn chủ sở hữu tăng |
| Hệ quả với tỷ lệ an toàn vốn | Có thể giảm | Thường được cải thiện |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Một số điểm cần nhớ khi đọc báo cáo tài chính ngân hàng.
- Coi cổ phiếu quỹ vẫn là tài sản, trong khi thực tế là khoản giảm vốn chủ sở hữu.
- Nhầm giữa mua lại dự trữ và mua lại để huỷ vì cách hạch toán rất khác nhau.
- Bỏ qua ảnh hưởng tới tỷ lệ an toàn vốn khi giá mua cao hơn giá phát hành.
- Tưởng giao dịch cổ phiếu quỹ không cần phê duyệt cổ đông.
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
Cổ phiếu quỹ có được xem là tài sản không?
Không, cổ phiếu quỹ là khoản giảm vốn chủ sở hữu trên bảng cân đối kế toán.
Mua lại cổ phiếu quỹ có giảm vốn điều lệ không?
Không, vốn điều lệ chỉ giảm khi cổ phiếu quỹ được huỷ.
Tại sao ngân hàng vẫn mua cổ phiếu quỹ dù giảm vốn?
Để dự trữ phát hành theo kế hoạch, hỗ trợ giá thị trường hoặc chuẩn bị cho chương trình trả thưởng bằng cổ phiếu.
Cổ phiếu quỹ có nhận cổ tức không?
Theo nguyên tắc chung, cổ phiếu quỹ không được nhận cổ tức cho giai đoạn đang nắm giữ.
Cần trình tự gì trước khi mua?
Cần nghị quyết đại hội đồng cổ đông và nghị quyết hội đồng quản trị về số lượng, giá và thời gian thực hiện.