Hiệu quả sử dụng vốn ROIC là gì?

Tiếng Anh: Return on Invested Capital · Viết tắt: ROIC

Cập nhật · 6 phút đọc · Huy động vốn

Minh hoạ cho thuật ngữ Hiệu quả sử dụng vốn ROIC
Tóm tắt nhanh

Hiệu quả sử dụng vốn ROIC là chỉ số đo lường khả năng ngân hàng tạo lợi nhuận từ nguồn vốn đã huy động và sử dụng. Chỉ số giúp so sánh hiệu quả phân bổ vốn giữa các kỳ và đơn vị.

Hiệu quả sử dụng vốn ROIC là gì?

Hiệu quả sử dụng vốn (tiếng Anh là Return on Invested Capital, viết tắt ROIC) là chỉ tiêu phản ánh mối quan hệ giữa lợi nhuận tạo ra từ hoạt động ngân hàng và phần vốn đã được sử dụng để tạo ra lợi nhuận đó. Vốn ở đây là tổng nguồn vốn huy động và vốn tự có, trừ đi các khoản nợ không mang lãi.

Mục đích và khi nào áp dụng

Chỉ tiêu ROIC được dùng khi cần đánh giá chất lượng phân bổ vốn của ngân hàng trong một kỳ hoặc so sánh giữa các chi nhánh, sản phẩm. Nhà quản trị thường xem ROIC để quyết định tiếp tục mở rộng hay thu hẹp một mảng kinh doanh, đồng thời dùng để đối chiếu với chi phí vốn nhằm biết ngân hàng có tạo giá trị hay không.

Các bước thực hiện

Quy trình tính và sử dụng chỉ tiêu gồm các bước sau.

  1. Thu thập số liệu: Lấy lợi nhuận sau thuế và số dư vốn tự có, vốn huy động có chi phí trong kỳ.
  2. Tính bình quân: Lấy số bình quân đầu kỳ và cuối kỳ của từng loại vốn để tính vốn đầu tư bình quân.
  3. Áp dụng công thức: Chia lợi nhuận sau thuế cho tổng vốn đầu tư bình quân rồi quy đổi sang phần trăm.
  4. Diễn giải và đối chiếu: So sánh với kỳ trước và với chi phí vốn để nhận xét hiệu quả phân bổ vốn.

Bên tham gia và vai trò

Bộ phận kế toán quản trị cung cấp số liệu lợi nhuận. Bộ phận tài chính và phân tích tính toán và diễn giải. Ban lãnh đạo dùng kết quả để ra quyết định phân bổ vốn. Phòng kiểm soát nội bộ kiểm tra tính nhất quán của dữ liệu đầu vào.

Chứng từ thường liên quan

Báo cáo kết quả kinh doanh theo kỳ, bảng cân đối kế toán, sổ chi tiết các khoản huy động vốn, báo cáo phân bổ vốn nội bộ.

Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định.

Tình huống

Giả sử Ngân hàng A có lợi nhuận sau thuế trong kỳ là 450 đơn vị, vốn tự có bình quân là 1.500 đơn vị, vốn huy động có chi phí bình quân là 2.500 đơn vị.

Các bước

  1. Với giả định trên, tổng vốn đầu tư bình quân = 1.500 + 2.500 = 4.000 đơn vị.
  2. Với giả định trên, ROIC = 450 ÷ 4.000 × 100 = 11,25%.

Kết quả

Với giả định trên, chỉ số ROIC là 11,25%, cho thấy cứ 100 đơn vị vốn đầu tư tạo ra 11,25 đơn vị lợi nhuận.

Rủi ro và kiểm soát

Rủi ro lớn nhất là dùng sai mẫu số vốn, ví dụ chỉ lấy vốn tự có mà bỏ qua vốn huy động có chi phí, khiến chỉ tiêu bị phóng đại. Việc lấy lợi nhuận chưa loại trừ thuế hoặc chưa trừ chi phí rủi ro cũng làm sai lệch kết quả. Kiểm soát bằng cách thống nhất công thức, đối chiếu giữa các báo cáo và lập bảng kiểm tra chất lượng dữ liệu trước khi công bố nội bộ.

Phân biệt với quy trình gần giống

Dễ nhầm với chỉ tiêu ROE vì cùng đo lường hiệu quả sinh lời, nhưng ROE chỉ tính trên vốn chủ sở hữu còn ROIC tính trên tổng vốn đầu tư, gồm cả vốn vay có chi phí. Cũng cần phân biệt với ROA, chỉ tiêu đo hiệu quả trên tổng tài sản, phạm vi rộng hơn vì tài sản bao gồm cả những khoản chưa tham gia tạo lợi nhuận.

So sánh với ROE

Tiêu chí Hiệu quả sử dụng vốn ROIC ROE
Phạm vi vốn Tổng vốn đầu tư gồm vốn tự có và vốn huy động có chi phí Chỉ vốn chủ sở hữu
Mục đích Đo hiệu quả phân bổ tổng vốn Đo hiệu quả cho chủ sở hữu

So sánh với ROA

Tiêu chí Hiệu quả sử dụng vốn ROIC ROA
Cơ sở so sánh Vốn đầu tư đã loại nợ không mang lãi Tổng tài sản, gồm cả tài sản không sinh lãi
Phạm vi Hẹp hơn, sát hoạt động tạo lợi nhuận Rộng hơn, bao trùm toàn bộ tài sản

Lưu ý và sai lầm thường gặp

  • Nhầm ROIC với ROE và ROA vì cùng đơn vị phần trăm.

  • Lấy lợi nhuận trước thuế mà không thống nhất với cách tính của ngân hàng.

  • Bỏ qua chi phí vốn khi đánh giá ngân hàng có tạo giá trị hay không.

  • So sánh ROIC giữa các ngân hàng mà không hiệu chỉnh khác biệt về quy mô và cơ cấu vốn.

  • Nhầm ROIC với ROE vì cùng đơn vị phần trăm.

  • Lấy lợi nhuận trước thuế mà không thống nhất cách tính.

  • Bỏ qua chi phí vốn khi đánh giá tạo giá trị.

  • So sánh giữa các đơn vị mà không hiệu chỉnh quy mô và cơ cấu vốn.

Công thức

Công thức: ROIC = Lợi nhuận sau thuế ÷ Tổng vốn đầu tư bình quân × 100

  • ROIC: Hiệu quả sử dụng vốn
  • Lợi nhuận sau thuế: Lợi nhuận ròng đã trừ thuế trong kỳ
  • Tổng vốn đầu tư bình quân: Vốn tự có bình quân cộng vốn huy động có chi phí bình quân
  • × 100: Quy đổi sang đơn vị phần trăm

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

Câu hỏi thường gặp

ROIC khác ROE ở điểm nào?

ROIC tính trên tổng vốn đầu tư gồm cả vốn huy động có chi phí, còn ROE chỉ tính trên vốn chủ sở hữu.

Vì sao cần trừ nợ không mang lãi khi tính?

Vì những khoản nợ đó không tham gia tạo lợi nhuận, nếu cộng vào sẽ phóng đại mẫu số và làm giảm chỉ số.

Nên dùng số liệu bình quân kỳ hay cuối kỳ?

Thông thường dùng số bình quân kỳ để phản ánh đúng vốn thực tế đã sử dụng trong suốt kỳ.

ROIC âm nghĩa là gì?

Nghĩa là lợi nhuận âm, ngân hàng đang sử dụng vốn kém hiệu quả trong kỳ đó.

Khoá học liên quan