Tiền gửi không kỳ hạn là gì?
Tiếng Anh: Demand Deposit
Tiền gửi không kỳ hạn là khoản tiền khách hàng gửi vào ngân hàng mà không cam kết kỳ hạn rút, có thể rút bất cứ lúc nào. Loại hình này giúp ngân hàng huy động vốn và phục vụ thanh toán cho khách hàng.
Tiền gửi không kỳ hạn là gì?
Tiền gửi không kỳ hạn (tiếng Anh là Demand Deposit) là khoản tiền khách hàng gửi vào ngân hàng nhưng không thoả thuận trước về thời điểm rút và thời hạn duy trì. Khách hàng có thể yêu cầu rút một phần hoặc toàn bộ số dư bất kỳ lúc nào trong giờ giao dịch.
Về bản chất huy động vốn, đây là nguồn vốn có chi phí thấp vì lãi suất huy động thường thấp hoặc bằng không tuỳ chính sách ngân hàng. Số dư trên tài khoản được ghi nhận là khoản nợ phải trả của ngân hàng đối với khách hàng.
Mục đích và khi nào áp dụng
Tiền gửi không kỳ hạn phục vụ hai mục đích chính. Với khách hàng, đây là công cụ để nhận tiền, chi trả và thanh toán các giao dịch hằng ngày thông qua tài khoản. Với ngân hàng, đây là kênh huy động vốn ổn định và tạo nền tảng để cung cấp các dịch vụ thanh toán, chuyển tiền, thấu chi và quản lý dòng tiền cho doanh nghiệp.
Áp dụng khi khách hàng cá nhân mở tài khoản để nhận lương, chi tiêu cá nhân, hoặc khi doanh nghiệp cần một tài khoản hoạt động để thu, chi, đối chiếu công nợ.
Các bước thực hiện
Quy trình mở và vận hành tiền gửi không kỳ hạn được tóm tắt trong khối bước phía dưới. Ngân hàng sẽ tiếp nhận yêu cầu, xác minh danh tính, thiết lập tài khoản, ghi nhận biến động số dư theo từng giao dịch gửi, rút, chuyển tiền và đối chiếu định kỳ với khách hàng.
- Tiếp nhận yêu cầu: Khách hàng nộp giấy đề nghị mở tài khoản và giấy tờ tuỳ thân hoặc đăng ký kinh doanh.
- Xác minh danh tính: Giao dịch viên đối chiếu giấy tờ và cập nhật thông tin nhận biết khách hàng theo quy định phòng chống rửa tiền.
- Thiết lập tài khoản: Hệ thống tạo tài khoản tiền gửi không kỳ hạn và ghi nhận mẫu chữ ký đăng ký.
- Ghi nhận giao dịch gửi: Mỗi lần khách hàng gửi tiền, ngân hàng ghi tăng tiền mặt và ghi có tài khoản tiền gửi không kỳ hạn.
- Ghi nhận giao dịch rút và chuyển tiền: Ngân hàng kiểm tra số dư, chữ ký, hạn mức rồi ghi giảm tài khoản tiền gửi không kỳ hạn.
- Đối chiếu và sao kê: Cuối kỳ hoặc theo yêu cầu, ngân hàng cung cấp sao kê để khách hàng đối chiếu số dư và lịch sử giao dịch.
Bên tham gia và vai trò
Khách hàng cá nhân hoặc doanh nghiệp là chủ tài khoản, có quyền gửi thêm, rút tiền và yêu cầu cung cấp dịch vụ thanh toán. Giao dịch viên tại quầy tiếp nhận yêu cầu gửi và rút, kiểm tra chứng từ và thực hiện giao dịch. Bộ phận kiểm soát rà soát hạn mức, tính hợp lệ của chữ ký và đối chiếu số dư. Bộ phận huy động vốn theo dõi cơ cấu nguồn vốn và biến động số dư bình quân.
Chứng từ thường liên quan
Giấy đề nghị mở tài khoản, giấy tờ tuỳ thân hoặc đăng ký kinh doanh, mẫu chữ ký đăng ký, uỷ quyền khi giao dịch thay, séc hoặc lệnh chuyển tiền khi rút, và sao kê tài khoản định kỳ.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định minh hoạ cho cách vận hành và ghi nhận số dư của tiền gửi không kỳ hạn được trình bày trong khối ví dụ phía dưới.
Tình huống
Giả sử An mở tài khoản tiền gửi không kỳ hạn tại ngân hàng và gửi vào 50 triệu đồng.
Các bước
- Với giả định trên, ngân hàng ghi nhận khoản tiền 50 triệu đồng là nợ phải trả đối với khách hàng trên tài khoản tiền gửi không kỳ hạn.
- Với giả định trên, sau khi An chuyển 20 triệu đồng cho nhà cung cấp, số dư còn lại trên tài khoản là 30 triệu đồng.
- Với giả định trên, An rút thêm 5 triệu đồng tại quầy, số dư cuối ngày là 25 triệu đồng.
Kết quả
Với giả định trên, số dư tiền gửi không kỳ hạn của An luôn được cập nhật sau từng giao dịch và phản ánh đúng quyền rút tiền của khách hàng.
Ghi chú
Lãi suất và phí dịch vụ được ngân hàng công bố riêng theo từng thời kỳ.
Rủi ro và kiểm soát
Rủi ro lớn nhất là biến động số dư đột ngột khi khách hàng rút gần hết tài khoản, gây áp lực thanh khoản cho ngân hàng. Ngân hàng kiểm soát bằng cách dự báo dòng tiền, duy trì tỷ lệ dự trữ theo yêu cầu pháp luật và đa dạng hoá cơ cấu khách hàng. Rủi ro gian lận được kiểm soát bằng đối chiếu chữ ký, xác thực sinh trắc và giới hạn hạn mức giao dịch theo kênh.
Phân biệt với quy trình gần giống
Tiền gửi không kỳ hạn dễ bị nhầm với tiền gửi có kỳ hạn và tiền gửi tiết kiệm, điểm phân biệt chi tiết được nêu trong khối phân biệt.
So sánh với Tiền gửi có kỳ hạn
| Tiêu chí | Tiền gửi không kỳ hạn | Tiền gửi có kỳ hạn |
|---|---|---|
| Bản chất | Có thể rút bất kỳ lúc | Chỉ rút đúng ngày đáo hạn |
| Lãi suất | Thấp hoặc không có | Cao hơn theo kỳ hạn |
| Mục đích sử dụng | Thanh toán, chi trả | Tích luỹ, tiết kiệm |
So sánh với Tiền gửi tiết kiệm
| Tiêu chí | Tiền gửi không kỳ hạn | Tiền gửi tiết kiệm |
|---|---|---|
| Bản chất | Gắn với tài khoản thanh toán | Gắn với sổ hoặc hợp đồng tiết kiệm |
| Lãi suất | Thường thấp hoặc không có | Cố định theo kỳ hạn |
| Tần suất giao dịch | Nhiều, linh hoạt | Ít, theo kỳ hạn |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
-
Nhầm lẫn giữa tiền gửi không kỳ hạn với tiền gửi tiết kiệm vì cùng là tiền gửi tại ngân hàng.
-
Cho rằng số dư trên tài khoản không kỳ hạn không được hưởng lãi, trong khi nhiều ngân hàng vẫn trả lãi theo số dư với mức thấp.
-
Không đối chiếu sao kê định kỳ dẫn đến bỏ sót sai sót giao dịch.
-
Coi số dư tiền gửi không kỳ hạn là nguồn vốn dài hạn để cho vay, gây rủi ro thanh khoản khi nhiều khách hàng cùng rút.
-
Nhầm tiền gửi không kỳ hạn với tiền gửi có kỳ hạn vì cùng gọi chung là tiền gửi.
-
Cho rằng tài khoản không kỳ hạn không được hưởng lãi.
-
Không đối chiếu sao kê định kỳ.
-
Dùng số dư tiền gửi không kỳ hạn như nguồn vốn ổn định dài hạn.
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
Tiền gửi không kỳ hạn là gì?
Là khoản tiền khách hàng gửi vào ngân hàng mà không cam kết kỳ hạn, có thể rút bất cứ lúc nào.
Có được hưởng lãi không?
Có thể được hưởng lãi tuỳ chính sách ngân hàng, thường ở mức thấp hoặc bằng không.
Khác gì với tiền gửi có kỳ hạn?
Tiền gửi không kỳ hạn rút linh hoạt, trong khi tiền gửi có kỳ hạn chỉ rút đúng ngày đáo hạn.
Có dùng để thanh toán được không?
Có, đây là tài khoản chính để thực hiện giao dịch thanh toán và chuyển tiền.
Vì sao ngân hàng quan tâm số dư tiền gửi không kỳ hạn?
Vì đây là nguồn vốn huy động quan trọng và ảnh hưởng đến thanh khoản của ngân hàng.