Chữ ký số là gì?

Tiếng Anh: Digital Signature · Viết tắt: CKS

Cập nhật · 6 phút đọc · Ngân hàng số & Fintech

Minh hoạ cho thuật ngữ Chữ ký số
Tóm tắt nhanh

Chữ ký số là chuỗi dữ liệu điện tử dùng để xác thực danh tính người ký và bảo đảm tính toàn vẹn của văn bản số. Trong ngân hàng, chữ ký số giúp ký hợp đồng, xác nhận giao dịch và tuân thủ quy định pháp luật về giao dịch điện tử.

Chữ ký số là gì?

Chữ ký số (tiếng Anh là Digital signature) là dữ liệu điện tử gắn liền với một thông điệp hoặc văn bản số, dùng để xác thực người ký và bảo đảm nội dung không bị thay đổi sau khi ký. Khác với chữ ký quét hay hình ảnh, chữ ký số được sinh ra bằng thuật toán mã hoá bất đối xứng, gồm một cặp khoá: khoá riêng dùng để ký và khoá công khai dùng để kiểm tra.

Đặc điểm chính

Chữ ký số có giá trị pháp lý tương đương chữ ký tay khi đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật về giao dịch điện tử. Chữ ký số phụ thuộc vào chứng thư số do nhà cung cấp dịch vụ chứng thực cấp và có thời hạn sử dụng xác định. Mỗi chữ ký số gắn với một cặp khoá duy nhất và không thể tái sử dụng cho nội dung khác mà vẫn giữ tính hợp lệ.

Cách hoạt động

Người ký dùng khoá riêng để tạo chữ ký trên dữ liệu của văn bản (thường là giá trị băm), rồi đính kèm chữ ký và chứng thư số. Bên nhận dùng khoá công khai để kiểm tra chữ ký, chứng thư và tính toàn vẹn của dữ liệu. Bên nhận dùng khoá công khai trong chứng thư số để xác minh chữ ký trên văn bản nhận được. Nếu chữ ký hợp lệ và dữ liệu kiểm tra khớp, có thể xác nhận chữ ký được tạo bằng khoá riêng tương ứng và phát hiện nội dung bị thay đổi sau khi ký. Quy trình này bảo đảm đồng thời tính xác thực và tính toàn vẹn.

Vai trò trong hoạt động ngân hàng

Chữ ký số là nền tảng cho các giao dịch ngân hàng điện tử như ký hợp đồng tín dụng, phê duyệt khoản vay, xác nhận chuyển tiền có giá trị lớn và nộp báo cáo cho cơ quan quản lý. Ngân hàng sử dụng chữ ký số để tuân thủ quy định pháp luật về giao dịch điện tử, giảm xử lý giấy tờ và nâng cao an toàn khi nhân viên hoặc khách hàng ký từ xa.

Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định dưới đây minh hoạ cách một khoản vay được ký bằng chữ ký số.

Tình huống

Giả sử ngân hàng giả định cấp chữ ký số cho chuyên viên Lan để phê duyệt khoản vay của khách hàng An.

Các bước

  1. Với giả định trên, hợp đồng vay được soạn trên hệ thống và hệ thống tạo giá trị băm của toàn văn bản.
  2. Với giả định trên, Lan dùng khoá riêng của mình để ký, chữ ký số được đính kèm hợp đồng.
  3. Với giả định trên, bộ phận kiểm soát dùng khoá công khai trong chứng thư số để xác minh và so sánh giá trị băm.

Kết quả

Với giả định trên, hợp đồng được xác nhận do chính Lan ký và nội dung không bị chỉnh sửa sau khi ký.

Phân biệt với khái niệm gần giống

Chữ ký số dễ bị nhầm với chữ ký điện tử thông thường và với mã OTP dùng xác thực giao dịch.

So sánh với Chữ ký điện tử thông thường

Tiêu chí Chữ ký số Chữ ký điện tử thông thường
Cơ chế tạo Mã hoá bất đối xứng gắn với cặp khoá Hình ảnh, âm thanh hoặc chuỗi ký tự đơn giản
Giá trị pháp lý Đáp ứng điều kiện giao dịch điện tử theo quy định Phụ thuộc thoả thuận giữa các bên
Khả năng xác thực Có thể kiểm tra bằng khoá công khai Khó kiểm tra tính toàn vẹn

So sánh với Mã OTP

Tiêu chí Chữ ký số Mã OTP
Mục đích Xác nhận và bảo đảm toàn vẹn văn bản được ký Xác thực giao dịch ngắn hạn một lần
Thời hạn sử dụng Gắn với chứng thư số có thời hạn Thường có hiệu lực vài chục giây đến vài phút
Gắn với nội dung Có, mỗi chữ ký gắn với nội dung cụ thể Không, OTP tách rời nội dung giao dịch

Lưu ý và sai lầm thường gặp

Một số điểm cần nhớ khi sử dụng chữ ký số trong ngân hàng.

  • Nhầm chữ ký số với chữ ký điện tử thông thường dẫn đến đánh giá sai giá trị pháp lý.
  • Tưởng rằng mã OTP có thể thay thế chữ ký số khi ký hợp đồng tín dụng.
  • Quên kiểm tra thời hạn của chứng thư số trước khi ký.
  • Để lộ khoá riêng hoặc thiết bị lưu khoá sẽ làm vô hiệu hoá toàn bộ cơ chế xác thực.
  • Giả định một bên ký bằng chữ ký số là đủ, trong khi cần xác nhận cả chứng thư số còn hiệu lực.

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

Câu hỏi thường gặp

Chữ ký số có giá trị pháp lý như chữ ký tay không?

Có, khi đáp ứng điều kiện theo quy định pháp luật về giao dịch điện tử và chứng thư số còn hiệu lực.

Chữ ký số khác mã OTP ở điểm nào?

Chữ ký số gắn với nội dung văn bản và có thời hạn theo chứng thư số, còn mã OTP chỉ dùng xác thực giao dịch một lần.

Ai cấp chứng thư số cho chữ ký số?

Nhà cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số được cơ quan có thẩm quyền cấp phép.

Ngân hàng dùng chữ ký số ở những nghiệp vụ nào?

Ký hợp đồng tín dụng, phê duyệt khoản vay, xác nhận giao dịch lớn và nộp báo cáo điện tử.

Chữ ký số có hết hạn không?

Có, chứng thư số đi kèm có thời hạn xác định và phải gia hạn trước khi hết hạn.