EVA - Giá trị kinh tế gia tăng là gì?
Tiếng Anh: Economic Value Added (EVA) · Viết tắt: EVA
EVA - Giá trị kinh tế gia tăng là chỉ tiêu đo lường lợi nhuận sau khi trừ chi phí sử dụng vốn. Chỉ tiêu giúp đánh giá hiệu quả thực sự của việc huy động và sử dụng vốn trong ngân hàng.
EVA - Giá trị kinh tế gia tăng là gì?
EVA - Giá trị kinh tế gia tăng (tiếng Anh là Economic Value Added, viết tắt EVA) là phần lợi nhuận còn lại sau khi trừ đi chi phí cơ hội của toàn bộ vốn mà ngân hàng đã huy động và sử dụng. Chỉ tiêu này phản ánh giá trị thực tế được tạo ra cho ngân hàng, thay vì chỉ dừng lại ở lợi nhuận kế toán.
Mục đích và khi nào áp dụng
EVA được sử dụng khi ngân hàng muốn đánh giá xem việc huy động vốn có mang lại hiệu quả hay không. Chỉ tiêu này còn là cơ sở để so sánh các phương án sử dụng vốn và đo lường đóng góp của từng đơn vị, chi nhánh trong hệ thống.
Các bước thực hiện
Quy trình tính và sử dụng EVA gồm các bước cơ bản sau.
- Xác định lợi nhuận: Lấy lợi nhuận sau thuế điều chỉnh từ báo cáo tài chính.
- Xác định vốn sử dụng: Tổng hợp vốn huy động và vốn tự có đang sử dụng.
- Chọn tỷ lệ chi phí vốn: Lấy chi phí cơ hội hoặc chi phí vốn bình quân phù hợp.
- Tính chi phí vốn: Nhân vốn sử dụng với tỷ lệ chi phí vốn.
- Tính EVA: Lấy lợi nhuận trừ chi phí vốn để có chỉ tiêu cuối kỳ.
- Phân tích và ra quyết định: So sánh EVA giữa các kỳ và đơn vị để điều chỉnh cơ cấu huy động vốn.
Bên tham gia và vai trò
Bộ phận tài chính kế toán thu thập số liệu lợi nhuận và vốn. Bộ phận kế hoạch và phân tích tính toán EVA. Ban lãnh đạo sử dụng kết quả để ra quyết định về chiến lược huy động vốn.
Chứng từ thường liên quan
Báo cáo lợi nhuận, bảng cân đối kế toán, báo cáo vốn chủ sở hữu và dữ liệu chi phí lãi vốn huy động là các nguồn thông tin thường dùng để tính EVA.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định.
Tình huống
Giả sử Ngân hàng A huy động vốn bình quân với tổng vốn sử dụng là 1.000 đơn vị, chi phí sử dụng vốn là 8%/năm, và lợi nhuận sau thuế đạt 120 đơn vị trong một kỳ.
Các bước
- Với giả định trên, chi phí vốn = 1.000 × 8% = 80 đơn vị.
- Với giả định trên, EVA = 120 - 80 = 40 đơn vị.
Kết quả
Với giả định trên, EVA dương cho thấy ngân hàng tạo ra giá trị kinh tế vượt chi phí vốn đã huy động.
Rủi ro và kiểm soát
Rủi ro chính là chọn tỷ lệ chi phí vốn không sát thực tế, dẫn đến EVA bị ước lệch. Ngân hàng cần rà soát định kỳ cơ sở dữ liệu vốn và thống nhất cách tính trong toàn hệ thống.
Phân biệt với quy trình gần giống
Dễ nhầm với chỉ tiêu lợi nhuận ròng đơn thuần.
So sánh với Lợi nhuận ròng kế toán
| Tiêu chí | EVA - Giá trị kinh tế gia tăng | Lợi nhuận ròng kế toán |
|---|---|---|
| Bản chất | Đã trừ chi phí sử dụng vốn | Chưa trừ chi phí sử dụng vốn |
| Mục đích đo lường | Giá trị kinh tế thực tế tạo ra | Kết quả kinh doanh thuần |
| Cách phản ánh chi phí vốn | Tính đầy đủ chi phí cơ hội của vốn | Tính chi phí lãi vay theo sổ sách |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Một số điểm cần nhớ.
- Nhầm EVA với lợi nhuận ròng vì hai chỉ tiêu đều là số dương.
- Dùng chi phí vốn không nhất quán giữa các kỳ, gây khó so sánh.
- Bỏ qua điều chỉnh các khoản bất thường khi tính lợi nhuận khởi điểm.
- Coi EVA là chỉ tiêu duy nhất, không kết hợp các chỉ tiêu thanh khoản và rủi ro.
Công thức
Công thức: EVA = Lợi nhuận sau thuế điều chỉnh - (Vốn sử dụng × Tỷ lệ chi phí vốn)
- Lợi nhuận sau thuế điều chỉnh: lợi nhuận kế toán sau khi loại bỏ các khoản bất thường
- Vốn sử dụng: tổng vốn mà ngân hàng huy động và đang sử dụng
- Tỷ lệ chi phí vốn: chi phí cơ hội yêu cầu của nhà đầu tư hoặc chi phí vốn bình quân
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
EVA khác lợi nhuận ròng ở điểm nào?
Lợi nhuận ròng chỉ trừ chi phí lãi vay theo sổ sách, còn EVA trừ cả chi phí cơ hội của toàn bộ vốn.
EVA âm có nghĩa là ngân hàng lỗ không?
EVA âm nghĩa là ngân hàng chưa tạo đủ giá trị để bù chi phí vốn, dù lợi nhuận kế toán có thể vẫn dương.
Chỉ áp dụng EVA cho ngân hàng lớn hay cho cả chi nhánh?
Có thể áp dụng cho cả ngân hàng và từng đơn vị, chi nhánh khi muốn đo đóng góp cụ thể.
Cần số liệu gì để tính EVA?
Cần lợi nhuận sau thuế điều chỉnh, tổng vốn sử dụng và tỷ lệ chi phí vốn áp dụng.