Chi phí huy động vốn là gì?
Tiếng Anh: Cost of Funds
Chi phí huy động vốn là lãi suất và các chi phí liên quan mà ngân hàng phải trả để có được nguồn vốn từ tiền gửi khách hàng và các kênh khác. Khái niệm giúp đo lường hiệu quả huy động vốn.
Chi phí huy động vốn là gì?
Chi phí huy động vốn (tiếng Anh là Cost of Funds, viết tắt COF) là tổng lãi suất và các chi phí phát sinh mà ngân hàng phải trả cho các nguồn vốn huy động, chủ yếu là tiền gửi của khách hàng và vốn vay trên thị trường liên ngân hàng. COF phản ánh chi phí vốn đầu vào, là cơ sở để ngân hàng xác định lãi suất cho vay đầu ra.
Mục đích và khi nào áp dụng
COF được sử dụng khi ngân hàng đo lường hiệu quả huy động vốn, tính biên lãi ròng và định giá sản phẩm tín dụng. Chỉ số này cũng được dùng khi so sánh giữa các kỳ, giữa các kênh huy động và khi lập kế hoạch ngân sách vốn.
Các bước thực hiện
Các bước tính và sử dụng COF được nêu ở phần dưới.
- Xác định nguồn vốn: Liệt kê các nguồn vốn huy động cần tính, gồm tiền gửi có kỳ hạn, không kỳ hạn và vốn vay liên ngân hàng.
- Tổng hợp chi phí lãi: Cộng lãi phải trả cho từng nguồn trong kỳ và các chi phí phát sinh liên quan.
- Tính bình quân số dư: Lấy bình quân số dư tiền gửi của từng nguồn trong cùng kỳ.
- Tính COF: Lấy tổng chi phí lãi chia cho bình quân số dư để có COF bình quân.
- Đối chiếu và sử dụng: So sánh COF giữa các kỳ, giữa các kênh và dùng làm cơ sở định giá cho vay.
Bên tham gia và vai trò
Bên tham gia gồm khối ngân hàng đại lý, khối tài chính kế toán và khối quản trị rủi ro. Nhân viên huy động vốn cung cấp dữ liệu nguồn vốn, kế toán cung cấp chi phí phát sinh và phòng rủi ro đối chiếu trước khi đưa vào báo cáo quản trị.
Chứng từ thường liên quan
Sổ tiền gửi khách hàng, bảng kê lãi suất huy động theo kỳ hạn, báo cáo chi phí lãi tiền gửi và báo cáo lãi suất liên ngân hàng thường được sử dụng kèm theo khi tính COF.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định được trình bày ở phần Ví dụ.
Tình huống
Giả sử Ngân hàng A tính COF bình quân cho nguồn tiền gửi khách hàng.
Các bước
- Với giả định trên, ngân hàng cộng lãi phải trả cho tất cả tài khoản tiền gửi trong một kỳ để có tổng chi phí lãi tiền gửi.
- Với giả định trên, ngân hàng lấy bình quân số dư tiền gửi trong cùng kỳ để làm mẫu số.
- Với giả định trên, COF bình quân = tổng lãi phải trả ÷ bình quân số dư tiền gửi.
Kết quả
Với giả định trên, nếu tổng lãi phải trả là 240 triệu đồng và bình quân số dư là 3.000 triệu đồng thì COF = 240 ÷ 3.000 = 0,08 = 8%/năm.
Ghi chú
Khi đó, con số này phản ánh chi phí vốn đầu vào của ngân hàng trong kỳ.
Rủi ro và kiểm soát
Rủi ro chính là tính sai COF do gộp nhầm nguồn vốn không chịu lãi hoặc chưa loại trừ chi phí liên quan. Biện pháp kiểm soát gồm đối chiếu chéo giữa số liệu kế toán và báo cáo huy động, đồng thời phân tách rõ tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn.
Phân biệt với quy trình gần giống
Dễ nhầm với lãi suất tiền gửi bình quân và lãi suất liên ngân hàng, xem phần Phân biệt.
So sánh với Lãi suất tiền gửi bình quân
| Tiêu chí | Chi phí huy động vốn | Lãi suất tiền gửi bình quân |
|---|---|---|
| Phạm vi | Chi phí vốn đầu vào của ngân hàng | Lãi suất ngân hàng trả cho khách gửi tiền |
| Cách tính | Lấy tổng lãi chia bình quân số dư | Lấy lãi suất niêm yết bình quân theo kỳ hạn |
So sánh với Lãi suất liên ngân hàng
| Tiêu chí | Chi phí huy động vốn | Lãi suất liên ngân hàng |
|---|---|---|
| Nguồn vốn | Tiền gửi khách hàng và các nguồn khác | Vốn vay giữa các ngân hàng |
| Đặc điểm | Phản ánh chi phí vốn đầu vào tổng hợp | Phản ánh chi phí vốn ngắn hạn trên thị trường liên ngân hàng |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Các lưu ý thường gặp được liệt kê ở phần Lưu ý.
- Nhầm COF với lãi suất tiền gửi bình quân vì cùng đơn vị phần trăm nhưng khác phạm vi tính.
- Gộp tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn khi chưa tách rõ cơ sở tính lãi.
- Bỏ qua chi phí phát sinh khác ngoài lãi khi tính tổng chi phí.
- Dùng số dư cuối kỳ thay cho bình quân số dư khiến COF bị lệch.
Công thức
Công thức: COF = tổng chi phí lãi tiền gửi ÷ bình quân số dư tiền gửi
- COF: chi phí huy động vốn bình quân trong kỳ
- Tổng chi phí lãi: tổng lãi phải trả cho các nguồn vốn huy động
- Bình quân số dư: số dư tiền gửi bình quân trong cùng kỳ tính toán
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
COF khác lãi suất tiền gửi bình quân ở điểm nào?
COF là chi phí vốn đầu vào tổng hợp, còn lãi suất tiền gửi bình quân chỉ là lãi suất ngân hàng trả cho khách gửi tiền.
Vì sao COF phải tính theo bình quân số dư?
Vì số dư tiền gửi biến động trong kỳ, dùng bình quân giúp phản ánh đúng quy mô vốn thực tế.
Có tính riêng cho từng kỳ hạn không?
Có, nhiều ngân hàng tính COF theo từng kỳ hạn để hỗ trợ định giá cho vay.
Tiền gửi không kỳ hạn có tính vào COF không?
Có, vì là nguồn vốn huy động nhưng thường được tính riêng theo lãi suất nền.