Hoạt động kiểm soát là gì?

Tiếng Anh: Control Activities

Cập nhật · 5 phút đọc · Kiểm toán nội bộ ngân hàng

Minh hoạ cho thuật ngữ Hoạt động kiểm soát
Tóm tắt nhanh

Hoạt động kiểm soát là các chính sách và thủ tục trong hệ thống kiểm soát nội bộ của ngân hàng nhằm đảm bảo rủi ro được hạn chế và mục tiêu quản trị được thực hiện. Nội dung này thuộc khung kiểm toán nội bộ và là thành phần vận hành hằng ngày.

Hoạt động kiểm soát là gì?

Hoạt động kiểm soát (tiếng Anh là Control Activities) là tập hợp các chính sách, thủ tục và cơ chế mà ngân hàng xây dựng để vận hành hệ thống kiểm soát nội bộ một cách nhất quán. Nội dung này thường nằm trong mô hình kiểm toán nội bộ và là thành phần trực tiếp tạo ra hành vi kiểm soát trong nghiệp vụ hằng ngày.

Mục đích và khi nào áp dụng

Mục đích là biến mục tiêu kiểm soát đã đặt ra thành hành động cụ thể, có người chịu trách nhiệm và có thể kiểm tra lại. Hoạt động kiểm soát được áp dụng xuyên suốt tại các đơn vị nghiệp vụ và các cấp quản lý trong ngân hàng, đặc biệt tại nơi phát sinh giao dịch, nơi phê duyệt và nơi hạch toán.

Các bước thực hiện

Quy trình gồm các bước theo trình tự dưới đây.

  1. Xác định rủi ro: Liệt kê rủi ro trọng yếu của nghiệp vụ cần kiểm soát.
  2. Thiết kế thủ tục: Xây dựng chính sách, quy trình và phân quyền phê duyệt tương ứng.
  3. Triển khai: Phổ biến thủ tục đến đơn vị áp dụng và cập nhật hệ thống.
  4. Giám sát: Theo dõi tuân thủ, ghi nhận ngoại lệ và xử lý kịp thời.
  5. Đánh giá lại: Kiểm toán nội bộ đánh giá hiệu lực và đề xuất cải tiến định kỳ.

Bên tham gia và vai trò

Các bên tham gia gồm ban lãnh đạo ngân hàng, đơn vị nghiệp vụ, bộ phận kiểm soát nội bộ và kiểm toán nội bộ. Ban lãnh đạo phê duyệt chính sách; đơn vị nghiệp vụ thực hiện thủ tục; bộ phận kiểm soát nội bộ giám sát việc tuân thủ; kiểm toán nội bộ đánh giá tính hiệu lực và hiệu quả.

Chứng từ thường liên quan

Chứng từ gồm ma trận phân quyền phê duyệt, biểu mẫu kiểm soát, bảng đối chiếu số liệu, nhật ký hệ thống và báo cáo ngoại lệ. Các tài liệu này giúp truy vết và kiểm chứng việc thực hiện kiểm soát.

Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định minh hoạ dưới đây.

Tình huống

Giả sử Ngân hàng A thiết lập quy trình kiểm soát phê duyệt giao dịch vượt ngưỡng.

Các bước

  1. Với giả định trên, mọi giao dịch vượt ngưỡng phải được trưởng phòng duyệt trước khi hạch toán.
  2. Với giả định trên, kiểm toán nội bộ lấy mẫu giao dịch vượt ngưỡng để đối chiếu với chữ ký phê duyệt.

Kết quả

Với giả định trên, giao dịch không có phê duyệt được phát hiện và xử lý ngoại lệ.

Ghi chú

Thủ tục kiểm soát cần gắn với rủi ro cụ thể của nghiệp vụ để tránh kiểm soát hình thức.

Rủi ro và kiểm soát

Rủi ro chính là kiểm soát hình thức, không phát hiện sai sót thực tế hoặc bị vô hiệu hoá khi có áp lực nghiệp vụ. Kiểm soát bằng cách duyệt mẫu định kỳ, đánh giá lại thiết kế và luân chuyển người thực hiện đối với thủ tục nhạy cảm.

Phân biệt với quy trình gần giống

Dễ nhầm với kiểm toán nội bộ hoặc với môi trường kiểm soát.

So sánh với Môi trường kiểm soát

Tiêu chí Hoạt động kiểm soát Môi trường kiểm soát
Phạm vi Là thủ tục vận hành cụ thể Là nền tảng văn hoá và tổ chức
Mục tiêu Tạo hành vi kiểm soát hằng ngày Tạo nền tảng cho mọi kiểm soát khác

So sánh với Kiểm toán nội bộ

Tiêu chí Hoạt động kiểm soát Kiểm toán nội bộ
Tần suất Thực hiện liên tục trong nghiệp vụ Thực hiện theo kế hoạch đánh giá
Vai trò Ngăn và phát hiện lỗi tại chỗ Đánh giá hiệu lực toàn hệ thống

Lưu ý và sai lầm thường gặp

Một số điểm cần lưu ý khi vận hành.

  • Nhầm hoạt động kiểm soát với môi trường kiểm soát, dẫn đến thiết kế sai trọng tâm.
  • Xây dựng nhiều thủ tục nhưng không gắn với rủi ro cụ thể, gây kiểm soát hình thức.
  • Bỏ qua kiểm soát ứng dụng công nghệ, khiến lỗi hệ thống không được phát hiện.
  • Phân quyền không rõ ràng, khiến trách nhiệm phê duyệt bị chồng chéo hoặc bỏ trống.

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động kiểm soát khác kiểm toán nội bộ ở điểm nào?

Hoạt động kiểm soát là thủ tục vận hành liên tục tại đơn vị nghiệp vụ; kiểm toán nội bộ đánh giá định kỳ toàn hệ thống.

Có phải càng nhiều thủ tục càng tốt?

Không, thủ tục cần gắn với rủi ro cụ thể để tránh kiểm soát hình thức và lãng phí nguồn lực.

Hoạt động kiểm soát có cần cập nhật không?

Có, khi nghiệp vụ hoặc công nghệ thay đổi, thủ tục cần được đánh giá lại và điều chỉnh.

Ai chịu trách nhiệm thiết kế thủ tục kiểm soát?

Ban lãnh đạo phê duyệt chính sách, đơn vị nghiệp vụ phối hợp xây dựng, kiểm toán nội bộ tham vấn hiệu lực.

Kiểm soát tự động có thay thế kiểm soát thủ công không?

Có thể giảm bớt nhưng không thay thế hoàn toàn, đặc biệt đối với ngoại lệ và phán đoán nghề nghiệp.

Khoá học liên quan