Lãi suất là gì?

Lãi suất là gì?

Lãi suất (tiếng Anh là Interest rate) là tỷ lệ phần trăm mà ngân hàng hoặc bên đi vay phải trả trên một khoản tiền trong một kỳ xác định, là giá của quyền sử dụng tiền theo thời gian.

Đặc điểm chính

Lãi suất được biểu diễn bằng phần trăm trên năm hoặc trên một kỳ hạn cụ thể. Lãi suất có thể cố định suốt kỳ hoặc thay đổi theo thỏa thuận. Lãi suất thể hiện quan hệ giữa người cho vay và người đi vay trên cùng một đơn vị tiền tệ.

Cách hoạt động

Khi khách hàng gửi tiền, ngân hàng sử dụng số tiền đó và trả lãi suất cho người gửi. Khi khách hàng vay, ngân hàng thu lãi suất từ người vay. Mức lãi suất được thỏa thuận trước, ghi trong hợp đồng và áp dụng trên dư nợ hoặc số dư thực tế theo từng kỳ.

Vai trò trong hoạt động ngân hàng

Lãi suất là công cụ cân bằng cung cầu vốn trong nền kinh tế. Ngân hàng dùng lãi suất để huy động tiền gửi, định giá tín dụng và quản trị rủi ro. Lãi suất cũng là cơ sở để tính thu nhập ròng, chi phí vốn và lợi nhuận của ngân hàng.

Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định dưới đây minh hoạ cách lãi suất tác động đến tiền gửi và khoản vay.

Tình huống

Giả sử An gửi 100 triệu đồng vào Ngân hàng A với lãi suất 6%/năm trong 12 tháng, đồng thời Lan vay 100 triệu đồng tại Ngân hàng A với lãi suất 10%/năm trong 12 tháng.

Các bước

1. Với giả định trên, tiền lãi An nhận sau một năm = 100 triệu × 6% = 6 triệu đồng.
2. Với giả định trên, tiền lãi Lan trả sau một năm = 100 triệu × 10% = 10 triệu đồng.

Kết quả

Với giả định trên, chênh lệch giữa lãi suất cho vay và lãi suất tiền gửi của Ngân hàng A = 10% − 6% = 4%, gọi là biên lãi ròng đơn giản của tình huống này.

Phân biệt với khái niệm gần giống

Lãi suất thường bị nhầm với lãi suất danh nghĩa hoặc lãi suất thực.

So sánh với Lãi suất danh nghĩa

Tiêu chí	Lãi suất	Lãi suất danh nghĩa
Phạm vi	Tổng quát về giá sử dụng tiền	Mức lãi ghi trên hợp đồng, chưa loại lạm phát
Đơn vị tính	Phần trăm trên kỳ	Phần trăm trên kỳ

So sánh với Lãi suất thực

Tiêu chí	Lãi suất	Lãi suất thực
Phạm vi	Giá sử dụng tiền sau khi trừ lạm phát	Mức lãi còn lại sau khi điều chỉnh
Đơn vị tính	Phần trăm trên kỳ	Phần trăm trên kỳ

Lưu ý và sai lầm thường gặp

Một số điểm cần nhớ.

• Nhầm lãi suất với tổng tiền lãi phải trả hoặc nhận.
• So sánh lãi suất khác kỳ hạn mà không quy đổi về cùng kỳ.
• Chỉ nhìn lãi suất danh nghĩa mà bỏ qua ảnh hưởng của lạm phát.
• Nghĩ lãi suất cao luôn có lợi cho người gửi.

Công thức

Công thức: Lãi = Số tiền gốc × Lãi suất × Số kỳ

• Số tiền gốc: dư nợ hoặc số dư tiền gửi
• Lãi suất: tỷ lệ phần trăm trên một kỳ
• Số kỳ: thời gian tính lãi theo đơn vị phù hợp với lãi suất

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.