Hiệu quả phân bổ vốn RAROC là gì?
Tiếng Anh: Risk-Adjusted Return on Capital
Chỉ tiêu hiệu quả phân bổ vốn RAROC là thước đo lợi nhuận sau điều chỉnh rủi ro trên vốn, dùng để so sánh các phương án sử dụng vốn. Nhờ đó, ngân hàng phân bổ vốn vào những mảng sinh lời rủi ro thấp hơn.
Hiệu quả phân bổ vốn RAROC là gì?
Hiệu quả phân bổ vốn RAROC (tiếng Anh là Risk-Adjusted Return on Capital, viết tắt RAROC) là chỉ tiêu đo lường mức sinh lời sau khi đã trừ chi phí rủi ro, so với vốn kinh tế mà ngân hàng phân bổ cho một nghiệp vụ hay một đơn vị.
Mục đích và khi nào áp dụng
RAROC được dùng khi ngân hàng cần so sánh hiệu quả giữa các nghiệp vụ, sản phẩm, phân khúc khách hàng hoặc đơn vị kinh doanh có mức rủi ro khác nhau, nhằm quyết định phân bổ vốn cho nơi sinh lời rủi ro thấp hơn.
Các bước thực hiện
Quy trình ước tính và sử dụng RAROC gồm các bước sau.
- Xác định phạm vi: Chọn nghiệp vụ, đơn vị hoặc phân khúc cần đánh giá.
- Tổng hợp thu nhập: Lấy số liệu thu nhập và chi phí vận hành phân bổ theo phạm vi.
- Ước lượng chi phí rủi ro: Tính chi phí rủi ro kỳ vọng từ mô hình quản trị rủi ro.
- Xác định vốn kinh tế: Phân bổ vốn kinh tế theo rủi ro của phạm vi đã chọn.
- Tính RAROC: Áp dụng công thức và ghi nhận vào báo cáo phân bổ vốn.
- So sánh và ra quyết định: Đối chiếu RAROC giữa các phạm vi và đề xuất điều chỉnh phân bổ vốn.
Bên tham gia và vai trò
Bộ phận quản trị rủi ro xây dựng mô hình và ước lượng vốn kinh tế; bộ phận tài chính cung cấp số liệu thu nhập và chi phí; khối kinh doanh sử dụng RAROC để ra quyết định phân bổ vốn; kiểm toán nội bật đánh giá tính nhất quán của mô hình.
Chứng từ thường liên quan
Báo cáo thu nhập theo đơn vị kinh doanh, báo cáo vốn kinh tế phân bổ theo rủi ro tín dụng và rủi ro vận hành, bảng tổng hợp phân bổ vốn và biên bản họp phê duyệt phân bổ vốn.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định được trình bày trong khối ví dụ minh hoạ.
Tình huống
Giả sử Ngân hàng A xem xét phân bổ vốn cho hai nghiệp vụ A và B, mỗi nghiệp vụ phân bổ một lượng vốn kinh tế nhất định.
Các bước
- Với giả định trên, nghiệp vụ A có thu nhập 12 đơn vị, chi phí rủi ro kỳ vọng 3 đơn vị, vốn kinh tế 50 đơn vị; Với giả định trên, RAROC của A bằng (12 - 3) ÷ 50 = 0,18 hay 18%.
- Với giả định trên, nghiệp vụ B có thu nhập 9 đơn vị, chi phí rủi ro kỳ vọng 2 đơn vị, vốn kinh tế 35 đơn vị; Với giả định trên, RAROC của B bằng (9 - 2) ÷ 35 = 0,2 hay 20%.
Kết quả
Với giả định trên, RAROC của B cao hơn A nên ưu tiên phân bổ thêm vốn cho B.
Ghi chú
Ví dụ giả định để minh hoạ cách so sánh; con số không phản ánh nghiệp vụ thực tế.
Rủi ro và kiểm soát
Mô hình có thể ước lượng sai vốn kinh tế khi dữ liệu lịch sử chưa phản ánh đúng mức rủi ro; cần đối chiếu giả định với biến động thực tế và rà soát định kỳ để cập nhật.
Phân biệt với quy trình gần giống
Dễ nhầm với chỉ tiêu ROE và chỉ tiêu ROIC; phần phân biệt dưới đây nêu rõ điểm khác.
So sánh với ROE và ROIC
| Tiêu chí | Hiệu quả phân bổ vốn RAROC | ROE và ROIC |
|---|---|---|
| Bản chất | Lợi nhuận sau điều chỉnh rủi ro trên vốn | Lợi nhuận trên vốn sở hữu hoặc vốn đầu tư, chưa trừ chi phí rủi ro kỳ vọng |
| Phạm vi vốn | Vốn kinh tế gắn với rủi ro | Vốn sở hữu ghi trên báo cáo tài chính hoặc vốn đầu tư đã sử dụng |
| Mục đích | So sánh nghiệp vụ có rủi ro khác nhau, phục vụ phân bổ vốn | Đánh giá lợi nhuận chung cho cổ đông hoặc cho dự án |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Một số điểm cần nhớ được nêu trong khối lưu ý.
- Nhầm RAROC với ROE, ROIC vì đều là tỷ số lợi nhuận trên vốn nhưng chưa trừ chi phí rủi ro kỳ vọng.
- Dùng RAROC mà quên chi phí cơ hội của vốn kinh tế, khiến kết quả bị phóng đại.
- Ước lượng vốn kinh tế bằng dữ liệu lịch sử mà không rà soát khi rủi ro thay đổi.
- So sánh RAROC giữa các đơn vị mà chưa thống nhất mô hình rủi ro, dẫn tới kết luận sai.
Công thức
Công thức: RAROC = (Thu nhập - Chi phí rủi ro kỳ vọng - Chi phí vốn kinh tế) ÷ Vốn kinh tế phân bổ
- Thu nhập: lợi nhuận trước thuế của nghiệp vụ
- Chi phí rủi ro kỳ vọng: khoản dự phòng kỳ vọng cho tín dụng và các rủi ro khác
- Chi phí vốn kinh tế: chi phí cơ hội của vốn kinh tế phân bổ
- Vốn kinh tế phân bổ: phần vốn gắn với rủi ro mà ngân hàng phân bổ cho nghiệp vụ
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
RAROC khác ROE ở điểm nào?
ROE dùng lợi nhuận trên vốn sở hữu, còn RAROC trừ chi phí rủi ro kỳ vọng và dùng vốn kinh tế gắn với rủi ro.
Vì sao dùng RAROC để phân bổ vốn?
Vì chỉ tiêu này so sánh được các nghiệp vụ có mức rủi ro khác nhau trên cùng một thước đo.
Chi phí rủi ro kỳ vọng lấy từ đâu?
Từ mô hình ước lượng tổn thất kỳ vọng của khối quản trị rủi ro.
Vốn kinh tế phân bổ khác vốn sở hữu thế nào?
Vốn kinh tế gắn với rủi ro từng nghiệp vụ, còn vốn sở hữu là nguồn vốn trên báo cáo tài chính.
Có thể dùng RAROC khi không đủ dữ liệu lịch sử không?
Được, nhưng phải nêu rõ giả định và rà soát khi có thêm dữ liệu.