Hợp đồng đặt cọc bảo đảm ngân hàng là gì?

Tiếng Anh: Bank security deposit contract

Cập nhật · 5 phút đọc · Tuân thủ & Pháp lý ngân hàng

Minh hoạ cho thuật ngữ Hợp đồng đặt cọc bảo đảm ngân hàng
Tóm tắt nhanh

Hợp đồng đặt cọc bảo đảm ngân hàng là thoả thuận giữa ngân hàng, bên vay và bên nhận bảo đảm để khoá một khoản tiền cọc nhằm bảo đảm nghĩa vụ trả nợ. Hợp đồng giúp phân tách rủi ro, làm cơ sở phát mại tài sản khi khách hàng vi phạm nghĩa vụ.

Hợp đồng đặt cọc bảo đảm ngân hàng là gì?

Hợp đồng đặt cọc bảo đảm ngân hàng (tiếng Anh là Bank security deposit contract) là thoả thuận bằng văn bản giữa ngân hàng với bên vay và bên nhận bảo đảm nhằm khoá một khoản tiền cọc trên tài khoản để bảo đảm cho một nghĩa vụ trả nợ cụ thể. Khoản cọc thuộc sở hữu của bên vay nhưng được hạn chế chuyển dịch cho đến khi nghĩa vụ được thanh toán đầy đủ hoặc đến khi phát sinh sự kiện vi phạm.

Đặc điểm chính

Hợp đồng thường ghi rõ đối tượng bảo đảm, số tiền cọc, thời điểm phong toả, điều kiện giải toả và quyền xử lý tài sản cọc của bên nhận bảo đảm. Khoản cọc được ghi nhận tách biệt khỏi các khoản tiền gửi thông thường và có cơ chế theo dõi riêng. Mọi thay đổi về điều khoản bảo đảm đều phải lập thành phụ lục có xác nhận của cả ba bên.

Cách hoạt động

Khi ký hợp đồng, bên vay chuyển tiền vào tài khoản đặt cọc tại ngân hàng và ngân hàng thực hiện phong toả số dư theo số tiền ghi trong hợp đồng. Trong thời gian hiệu lực, bên vay không thể rút khoản cọc trừ khi được bên nhận bảo đảm đồng ý bằng văn bản. Khi nghĩa vụ trả nợ hoàn tất đúng hạn, ngân hàng tự động giải toả phong toả và bên vay nhận lại khoản cọc. Khi khách hàng vi phạm nghĩa vụ, ngân hàng thực hiện nghĩa vụ theo ủy quyền của bên nhận bảo đảm hoặc theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Vai trò trong hoạt động ngân hàng

Hợp đồng đặt cọc bảo đảm giúp ngân hàng kiểm soát dòng tiền của khoản bảo đảm ngay trong hệ thống tài khoản của mình, giảm thao tác pháp lý phức tạp so với các biện pháp bảo đảm khác. Đối với bên nhận bảo đảm, đây là công cụ hữu hiệu để giảm rủi ro mất vốn khi cấp tín dụng hoặc giao dịch với đối tác. Với bên vay, khoản cọc thể hiện thiện chí và tạo điều kiện tiếp cận các giao dịch có giá trị lớn.

Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định dưới đây minh hoạ cách khoản cọc vận hành.

Tình huống

Giả sử ngân hàng thương mại, bên vay Lan và bên nhận bảo đảm Bình ký hợp đồng đặt cọc bảo đảm khoản vay 500 triệu đồng với mức cọc 150 triệu đồng.

Các bước

  1. Với giả định trên, Lan chuyển 150 triệu đồng vào tài khoản đặt cọc tại ngân hàng thương mại và ngân hàng phong toả toàn bộ số dư này.
  2. Với giả định trên, Lan thanh toán đầy đủ 500 triệu đồng khi đến hạn nên ngân hàng thương mại giải toả phong toả và Lan nhận lại 150 triệu đồng.

Kết quả

Với giả định trên, khoản cọc hoàn trả đúng bằng số tiền phong toả ban đầu là 150 triệu đồng, bên nhận bảo đảm nhận đủ nghĩa vụ.

Phân biệt với khái niệm gần giống

Hợp đồng đặt cọc bảo đảm dễ bị nhầm với hợp đồng thế chấp tài sản.

So sánh với Hợp đồng thế chấp tài sản

Tiêu chí Hợp đồng đặt cọc bảo đảm ngân hàng Hợp đồng thế chấp tài sản
Bản chất tài sản Tiền gửi tại chính ngân hàng Tài sản ngoài ngân hàng
Thẩm quyền đăng ký Không bắt buộc đăng ký Cần đăng ký theo quy định
Quyền xử lý khi vi phạm Ngân hàng thực hiện trên tài khoản Xử lý tài sản qua thủ tục phát mại

Lưu ý và sai lầm thường gặp

Một số điểm cần lưu ý khi soạn thảo và áp dụng.

  • Nhầm khoản đặt cọc với tiền gửi có kỳ hạn thông thường.
  • Không ghi rõ điều kiện giải toả phong toả trong hợp đồng.
  • Không quy định cơ chế xử lý khi khách hàng vi phạm nghĩa vụ.
  • Quên yêu cầu phụ lục khi thay đổi giá trị khoản cọc.
  • Coi khoản cọc là khoản vay của ngân hàng thay vì tài sản bảo đảm.

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

Câu hỏi thường gặp

Hợp đồng đặt cọc bảo đảm ngân hàng có bắt buộc đăng ký không?

Không, vì tài sản bảo đảm là tiền gửi tại chính ngân hàng nên hợp đồng chủ yếu dựa trên thoảng thuận ba bên và cơ chế phong toả nội bộ.

Ai có quyền yêu cầu giải toả khoản cọc?

Bên nhận bảo đảm khi nghĩa vụ được thanh toán đầy đủ hoặc khi có sự kiện chấm dứt bảo đảm.

Khoản cọc có sinh lãi không?

Có thể, tuỳ theo thoảng thuận giữa các bên về loại tài khoản cọc và lãi suất áp dụng.

Ngân hàng có vai trò gì khi bên vay vi phạm?

Ngân hàng thực hiện nghĩa vụ theo ủy quyền của bên nhận bảo đảm hoặc theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.