Mã QR động là gì?
Tiếng Anh: Dynamic QR code
Mã QR động là mã được hệ thống phát hành riêng cho từng giao dịch, chứa thông tin số tiền và mã tham chiếu, dùng một lần hoặc trong khoảng thời gian rất ngắn. Loại mã này giúp giảm rủi ro lộ dữ liệu và hỗ trợ đối soát giao dịch chính xác hơn trong ngân hàng số.
Mã QR động là gì?
Mã QR động (tiếng Anh là Dynamic QR code) là mã hai chiều do hệ thống ngân hàng hoặc ví điện tử tạo ra cho từng giao dịch cụ thể. Mã có thể được tạo cho giao dịch hoặc phiên thanh toán cụ thể; nội dung và thời hạn hiệu lực tùy hệ thống triển khai.
Đặc điểm chính
Điểm khác biệt cốt lõi là mã chứa sẵn các thông tin gắn với giao dịch như số tiền, mã tham chiếu và loại tiền tệ, thay vì chỉ chứa thông tin tài khoản cố định. Một số mã được thiết lập để dùng cho một giao dịch hoặc hết hiệu lực sau thời gian quy định; cách sử dụng phụ thuộc giải pháp thanh toán.
Cách hoạt động
Khi khách hàng khởi tạo thanh toán, hệ thống tạo mã QR chứa dữ liệu thanh toán theo cấu hình của hệ thống; không phải mã nào cũng mã hóa dữ liệu. Bên quét mã xác nhận nội dung hiển thị, sau đó thực hiện chuyển tiền và hệ thống đối soát dựa trên mã tham chiếu duy nhất đi kèm.
Vai trò trong hoạt động ngân hàng
Mã QR động có thể giảm thao tác nhập liệu và gắn thông tin với giao dịch; mức bảo vệ còn phụ thuộc cách thiết kế và kiểm soát của hệ thống. Đồng thời, mỗi giao dịch có mã tham chiếu riêng nên việc tra soát, khiếu nại và đối chiếu kế toán trở nên rõ ràng, giảm sai sót giữa ngân hàng và đơn vị chấp nhận thanh toán.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định minh hoạ bên dưới giúp hình dung cách mã QR động vận hành và hết hiệu lực sau khi dùng.
Tình huống
Giả sử An thanh toán đơn hàng tại cửa hàng của Bình và hệ thống của ngân hàng giả định tạo một mã QR động cho đơn hàng đó với số tiền 850 nghìn đồng và kèm mã tham chiếu giao dịch là REF001.
Các bước
- Với giả định trên, An mở ứng dụng ngân hàng quét mã và xác nhận thanh toán với số tiền 850 nghìn đồng cùng mã REF001 hiển thị trên ứng dụng.
- Với giả định trên, giao dịch hoàn tất và mã QR động hết hiệu lực, không thể quét lại để tạo giao dịch mới.
- Với giả định trên, nếu An muốn thanh toán lại đơn khác, hệ thống phải tạo mã mới với số tiền và mã tham chiếu khác so với REF001.
Kết quả
Với giả định trên, mỗi giao dịch có một mã tham chiếu riêng nên khi đối soát giữa cửa hàng của Bình và ngân hàng giả định, hai bên dễ khớp được số tiền 850 nghìn đồng với mã REF001.
Phân biệt với khái niệm gần giống
Nhiều người nhầm mã QR động với mã QR tĩnh vì cùng là hình vuông hai chiều quét được bằng camera, nhưng cách phát hành và phạm vi sử dụng rất khác nhau.
So sánh với Mã QR tĩnh
| Tiêu chí | Mã QR động | Mã QR tĩnh |
|---|---|---|
| Phạm vi sử dụng | Gắn với giao dịch cụ thể, dùng một lần hoặc trong thời gian ngắn | Gắn với tài khoản hoặc điểm bán cố định, dùng nhiều lần |
| Nội dung mã | Chứa sẵn số tiền và mã tham chiếu giao dịch | Chỉ chứa thông tin tài khoản hoặc định danh điểm bán |
| Rủi ro lộ dữ liệu | Có thể hạn chế lộ thông tin tĩnh tùy thiết kế | Thông tin tài khoản hoặc điểm bán có thể bị chia sẻ nếu mã bị phát tán |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Một số điểm cần nhớ khi dùng và khi xử lý nghiệp vụ liên quan đến mã QR động.
- Nhầm mã QR động với mã QR tĩnh vì cùng hình dạng, nhưng động gắn với giao dịch còn tĩnh gắn với tài khoản.
- Tin rằng mã QR động dùng được nhiều lần, trong khi thực tế mã hết hiệu lực sau khi giao dịch hoàn tất hoặc hết thời gian quy định.
- Quên kiểm tra số tiền và nội dung hiển thị trước khi xác nhận thanh toán.
- Lưu lại ảnh chụp mã và chia sẻ cho người khác, dẫn đến lộ thông tin giao dịch.
- Khi đối soát kế toán không lấy mã tham chiếu của mã QR động làm khoá tra cứu, gây khó khăn cho việc đối chiếu với ngân hàng.
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
Mã QR động có dùng lại được không?
Không, mã chỉ dùng được cho một giao dịch hoặc trong khoảng thời gian rất ngắn do hệ thống ấn định.
Mã QR động khác mã QR tĩnh ở điểm nào?
Mã động gắn với một giao dịch cụ thể và thay đổi theo mỗi lần phát sinh, còn mã tĩnh gắn với tài khoản hoặc điểm bán cố định và dùng nhiều lần.
Trong mã QR động có những thông tin gì?
Mã chứa sẵn số tiền, mã tham chiếu giao dịch và các thông tin cần thiết để hệ thống xử lý thanh toán.
Vì sao ngân hàng ưu tiên dùng mã QR động?
Vì mã gắn với giao dịch cụ thể, mỗi mã chỉ dùng một lần nên giúp giảm rủi ro lộ dữ liệu và hỗ trợ đối soát.
Quét mã QR động có cần kiểm tra nội dung trước khi xác nhận không?
Có, nên đọc kỹ số tiền và thông tin giao dịch hiển thị trên ứng dụng trước khi xác nhận thanh toán.