Mô hình chấm điểm khách hàng là gì?

Tiếng Anh: Customer Scoring Model

Cập nhật · 8 phút đọc · Quan hệ khách hàng

Minh hoạ cho thuật ngữ Mô hình chấm điểm khách hàng
Tóm tắt nhanh

Mô hình chấm điểm khách hàng là công cụ ngân hàng sử dụng để đánh giá mức độ phù hợp của khách hàng với sản phẩm, chính sách tín dụng và mục tiêu quản trị quan hệ. Mô hình hỗ trợ quyết định có cấp tín dụng hay không, đồng thời góp phần chuẩn hóa thông tin và giảm tính chủ quan trong việc đánh giá khách hàng.

Mô hình chấm điểm khách hàng là gì?

Mô hình chấm điểm khách hàng (tiếng Anh là Customer Scoring Model, viết tắt CSM) là phương pháp hoặc hệ thống điểm hóa các thông tin về khách hàng thành một chỉ số phục vụ đánh giá. Kết quả chấm điểm có thể hỗ trợ quyết định cấp tín dụng, lựa chọn sản phẩm, xác định mức phí, hạn mức hoặc ưu tiên phục vụ. Mô hình cần được xây dựng, kiểm định và theo dõi định kỳ để phản ánh đúng đặc điểm của khách hàng và chính sách đang áp dụng.

Mục đích và khi nào áp dụng

Mô hình được áp dụng khi ngân hàng cần đánh giá khách hàng theo các tiêu chí thống nhất, đặc biệt trong phê duyệt tín dụng, quản lý danh sách rủi ro và phát triển quan hệ. Việc sử dụng mô hình giúp rút ngắn thời gian phân tích hồ sơ, hạn chế ảnh hưởng của cảm tính và tạo cơ sở để theo dõi chất lượng danh sách khách hàng. Mô hình cũng phù hợp khi ngân hàng cần phân tầng nhóm khách hàng để triển khai chính sách phục vụ phù hợp.

Các bước thực hiện

Quy trình vận hành mô hình gồm các bước từ xác định mục tiêu, xây dựng biến đầu vào đến kiểm định, triển khai và theo dõi hiệu quả. Các bước chi tiết được trình bày trong khối các bước thực hiện.

  1. Xác định mục tiêu: Làm rõ quyết định cần hỗ trợ, đối tượng khách hàng và phạm vi sử dụng của mô hình.
  2. Thu thập dữ liệu: Lựa chọn nguồn dữ liệu phù hợp, kiểm tra tính đầy đủ, chính xác và cập nhật của dữ liệu.
  3. Xây dựng biến: Xác định các đặc trưng có ý nghĩa, chuẩn hóa dữ liệu và lựa chọn cách tính điểm phù hợp.
  4. Ước lượng trọng số: Xác định mức đóng góp của từng biến và điều chỉnh mô hình dựa trên dữ liệu quan sát.
  5. Kiểm định mô hình: Đánh giá độ phân biệt, tính ổn định, tính hợp lệ và khả năng áp dụng của mô hình.
  6. Phê duyệt triển khai: Trình bộ phận có thẩm quyền xem xét và phê duyệt việc sử dụng mô hình.
  7. Áp dụng và ghi nhận: Đưa điểm vào quy trình quyết định, lưu vết kết quả và hướng dẫn người sử dụng.
  8. Theo dõi và đánh giá lại: Định kỳ kiểm tra hiệu quả, mức độ lệch và nhu cầu cập nhật chính sách hoặc tham số.

Bên tham gia và vai trò

Bộ phận phê duyệt tín dụng sử dụng điểm để hỗ trợ ra quyết định. Bộ phận phân tích rủi ro xây dựng, kiểm định và giám sát mô hình, còn bộ phận phục vụ khách hàng cung cấp thông tin cần thiết. Ban quản lý phê duyệt chính sách sử dụng mô hình và thẩm định thay đổi quan trọng.

Chứng từ thường liên quan

Hồ sơ xin vay, hồ sơ mở tài khoản và báo cáo tổng hợp khách hàng là những nguồn thông tin thường được sử dụng. Báo cáo kiểm định mô hình, biên bản phê duyệt và tài liệu hướng dẫn sử dụng cũng thường xuất hiện trong hoạt động quản trị mô hình.

Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định thể hiện cách dùng điểm chấm trong phê duyệt hồ sơ vay. Ví dụ được trình bày ở khối ví dụ minh hoạ.

Tình huống

Giả sử Ngân hàng A xây dựng mô hình chấm điểm cho hồ sơ vay của An, dựa trên lịch sử trả nợ, thu nhập và tỷ lệ nợ so với thu nhập.

Các bước

  1. Với giả định trên, hệ thống thu thập dữ liệu định kỳ từ hồ sơ tín dụng và báo cáo nội bộ có liên quan.
  2. Với giả định trên, các biến đầu vào được chuẩn hóa và chuyển thành điểm theo trọng số đã kiểm định.
  3. Với giả định trên, hồ sơ của An được quy đổi thành một tổng điểm để chuyên viên tín dụng cân nhắc trong phê duyệt.

Kết quả

Với giả định trên, điểm chấm cung cấp tín hiệu thống nhất hỗ trợ quyết định, nhưng không thay thế việc xem xét hồ sơ và áp dụng chính sách tín dụng.

Ghi chú

Ví dụ chỉ minh họa nguyên lý vận hành của mô hình, không thể hiện một chính sách chấm điểm có hiệu lực.

Rủi ro và kiểm soát

Chất lượng dữ liệu, sự thay đổi hành vi khách hàng và chênh lệch giữa kết quả mô hình với thực tế có thể làm giảm hiệu quả chấm điểm. Các biến đầu vào cần được kiểm soát chất lượng, phân quyền truy cập và ghi nhận khi có thay đổi. Mô hình phải được kiểm định độc lập, theo dõi định kỳ và cập nhật khi chính sách hoặc hành vi khách hàng thay đổi.

Phân biệt với quy trình gần giống

Mô hình chấm điểm khách hàng không đồng nghĩa với phê duyệt tín dụng hoặc định giá rủi ro. Điểm chấm cung cấp tín hiệu hỗ trợ, trong khi quyết định tín dụng vẫn cần xét đổi thông tin khách hàng, chính sách và các yếu tố bổ sung.

So sánh với Phê duyệt tín dụng

Tiêu chí Mô hình chấm điểm khách hàng Phê duyệt tín dụng
Bản chất Hệ thống quy đổi thông tin thành chỉ số hỗ trợ đánh giá Quyết định cuối cùng về việc cấp tín dụng
Mức độ thời gian Thường được áp dụng như một quy tắc hoặc công cụ tính điểm Bao gồm tiếp nhận, thẩm định, phê duyệt và cấp tín dụng

So sánh với Định giá rủi ro

Tiêu chí Mô hình chấm điểm khách hàng Định giá rủi ro
Mục tiêu Sắp xếp hoặc phân loại khách hàng theo đặc trưng đã chọn Ước lượng khả năng tổn thất và mức độ rủi ro của khoản vay
Kết quả Điểm hoặc nhóm phân khúc Mức rủi ro và định giá tương ứng

Lưu ý và sai lầm thường gặp

Không nên xem điểm chấm là kết quả tuyệt đối hoặc tự động thay thế hoàn toàn quyết định của người có thẩm quyền. Cần kiểm tra tính cập nhật của dữ liệu, hiểu rõ nghĩa của từng biến và tránh sử dụng mô hình cho mục đích nằm ngoài phạm vi thiết kế. Khi chính sách thay đổi, mô hình phải được đánh giá lại trước khi tiếp tục sử dụng.

  • Không coi điểm chấm là quyết định cuối cùng thay cho chuyên viên có thẩm quyền.
  • Không sử dụng mô hình ngoài mục đích và phạm vi đã được kiểm định.
  • Không bỏ qua kiểm tra chất lượng, tính cập nhật và khả năng thiên lệch của dữ liệu.
  • Không áp dụng điểm chấm cho khách hàng khi thiếu dữ liệu cần thiết mà không có phương án xử lý được phê duyệt.
  • Không giữ nguyên trọng số khi chính sách hoặc hành vi khách hàng thay đổi mà không đánh giá lại mô hình.

Công thức

Công thức: Điểm tổng = tổng (Điểm biến × Trọng số biến)

  • Điểm biến: giá trị đã chuẩn hóa của một đặc trưng khách hàng theo thang điểm của mô hình
  • Trọng số biến: mức đóng góp của đặc trưng đó đối với điểm tổng

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình chấm điểm khách hàng dùng để làm gì?

Mô hình quy đổi thông tin khách hàng thành điểm để hỗ trợ quyết định tín dụng, phân khúc khách hàng hoặc thực hiện chính sách phục vụ phù hợp.

Điểm chấm có tự động cấp khoản vay không?

Không. Điểm chấm là thông tin hỗ trợ; quyết định cấp tín dụng còn phụ thuộc hồ sơ, chính sách và thẩm quyền phê duyệt.

Những loại dữ liệu nào thường được dùng?

Dữ liệu có thể bao gồm lịch sử trả nợ, thu nhập, tỷ lệ nợ so với thu nhập, đặc điểm sản phẩm và dữ liệu hành vi phù hợp với mục tiêu mô hình.

Khi nào cần kiểm định lại mô hình?

Mô hình cần được đánh giá lại khi có thay đổi về chính sách, dữ liệu, cơ sở khách hàng, quy trình tín dụng hoặc khi kết quả theo dõi không còn phù hợp.

Ai chịu trách nhiệm về mô hình?

Bộ phận phân tích rủi ro thường xây dựng và theo dõi mô hình, còn ban quản lý phê duyệt chính sách sử dụng và các thay đổi quan trọng.

Khoá học liên quan