Phương pháp IRB so với STA là gì?

Tiếng Anh: IRB vs Standardized Approach · Viết tắt: IRB vs SA

Cập nhật · 7 phút đọc · Huy động vốn

Minh hoạ cho thuật ngữ Phương pháp IRB so với STA
Tóm tắt nhanh

Phương pháp IRB so với STA là hai cách ngân hàng tính mức vốn tối thiểu cho rủi ro tín dụng. Phân biệt được hai cách giúp hiểu vì sao ngân hàng lựa chọn mô hình và mức vốn an toàn khác nhau giữa các đơn vị.

Phương pháp IRB so với STA là gì?

Phương pháp IRB so với STA (tiếng Anh là Internal Ratings-Based Approach vs Standardized Approach, viết tắt IRB vs SA) là hai phương pháp tính vốn tối thiểu cho rủi ro tín dụng theo khung quản trị vốn ngân hàng. IRB cho phép ngân hàng dùng mô hình xếp hạng nội bộ của chính mình để ước lượng xác suất khách hàng vỡ nợ và các tham số rủi ro. STA yêu cầu ngân hàng áp hệ số rủi ro cố định do cơ quan quản lý ấn định theo nhóm khách hàng và loại tài sản.

Mục đích và khi nào áp dụng

Mục đích chính là xác định đủ vốn để hấp thụ tổn thất từ danh mục tín dụng. STA phù hợp với ngân hàng có hệ thống xếp hạng nội bộ chưa đáp ứng yêu cầu tối thiểu của cơ quan quản lý. IRB phù hợp với ngân hàng đã xây dựng mô hình chấm điểm, mô hình xếp hạng, cơ sở dữ liệu lịch sử vỡ nợ đủ dài và đã được cơ quan quản lý chấp thuận.

Các bước thực hiện

Quy trình áp dụng một trong hai phương pháp gồm các bước sau.

  1. Đánh giá năng lực: Rà soát mô hình xếp hạng nội bộ, dữ liệu lịch sử và hạ tầng công nghệ.
  2. Lựa chọn phương pháp: Chọn STA hoặc IRB căn cứ năng lực hiện tại và kế hoạch dài hạn.
  3. Phê duyệt nội bộ: Trình hồ sơ qua cấp quản lý và kiểm toán nội bộ.
  4. Chấp thuận quản lý: Nộp hồ sơ cho cơ quan quản lý khi áp dụng IRB.
  5. Vận hành và giám sát: Tính vốn định kỳ, kiểm thử ngược và kiểm thử sức chịu đựng.
  6. Rà soát định kỳ: Đánh giá lại mô hình, dữ liệu và điều chỉnh khi cần.

Bên tham gia và vai trò

Khối quản trị rủi ro xây dựng và kiểm thử mô hình. Khối tài chính tính vốn theo phương pháp được chọn. Kiểm toán nội kiểm đánh giá độc lập mô hình và dữ liệu đầu vào. Cơ quan quản lý xem xét điều kiện áp dụng và cấp phép khi đủ điều kiện.

Chứng từ thường liên quan

Hồ sơ mô tả mô hình xếp hạng nội bộ, tài liệu kiểm thử ngược và tài liệu kiểm thử sức chịu đựng. Báo cáo tính vốn tối thiểu cho rủi ro tín dụng theo từng phương pháp. Biên bản phê duyệt nội bộ và văn bản chấp thuận của cơ quan quản lý khi áp dụng IRB.

Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định.

Tình huống

Giả sử Ngân hàng A có danh mục cho vay doanh nghiệp và đang cân nhắc chọn phương pháp tính vốn cho rủi ro tín dụng.

Các bước

  1. Với giả định trên, nếu dùng STA, ngân hàng áp hệ số rủi ro cố định do cơ quan quản lý ấn định cho từng nhóm khách hàng.
  2. Với giả định trên, nếu dùng IRB, ngân hàng dùng mô hình nội bộ ước lượng xác suất vỡ nợ và các tham số rủi ro, sau đó đưa vào công thức vốn.
  3. Với giả định trên, mức vốn theo IRB thường phản ánh chất lượng tín dụng thực tế của danh mục tốt hơn STA.

Kết quả

Với giả định trên, ngân hàng chọn STA khi chưa đủ điều kiện IRB và chuyển sang IRB khi mô hình đã được cơ quan quản lý chấp thuận.

Ghi chú

Việc lựa chọn phụ thuộc năng lực mô hình và yêu cầu phê duyệt của cơ quan quản lý, không phụ thuộc sở thích đơn lẻ.

Rủi ro và kiểm soát

Mô hình IRB có thể ước lượng thấp rủi ro nếu dữ liệu lịch sử thiếu đại diện. STA có thể khiến mức vốn cao hơn mức rủi ro thực tế, làm giảm hiệu quả sử dụng vốn. Kiểm soát bằng kiểm thử ngược định kỳ, kiểm thử sức chịu đựng và phân tách chức năng giữa bộ phận xây dựng mô hình và bộ phận sử dụng kết quả.

Phân biệt với quy trình gần giống

Dễ nhầm với tính vốn theo rủi ro thị trường và rủi ro vận hành, vốn dùng cách tính riêng. Cũng dễ nhầm với phân bổ vốn nội bộ, là công cụ quản trị đo lường lợi nhuận rủi ro theo đơn vị chứ không phải cách tính vốn tối thiểu theo quy định.

So sánh với Tính vốn theo rủi ro thị trường

Tiêu chí Phương pháp IRB so với STA Tính vốn theo rủi ro thị trường
Bản chất Tính vốn cho rủi ro tín dụng Tính vốn cho rủi ro thị trường
Nguồn tham số Mô hình nội bộ hoặc hệ số cố định theo nhóm khách hàng Mô hình VaR hoặc phương pháp chuẩn cho rủi ro thị trường

So sánh với Phân bổ vốn nội bộ

Tiêu chí Phương pháp IRB so với STA Phân bổ vốn nội bộ
Bản chất Tính vốn tối thiểu theo quy định Phân bổ vốn kinh tế cho từng đơn vị để đo lợi nhuận rủi ro
Mục đích Đáp ứng yêu cầu an toàn vốn Hỗ trợ quản trị và ra quyết định kinh doanh

Lưu ý và sai lầm thường gặp

Một số điểm cần nhớ.

  • Nghĩ IRB luôn cho mức vốn thấp hơn STA mà không xét chất lượng danh mục.
  • Nhầm IRB chỉ là phần mềm chấm điểm, trong khi IRB đòi hỏi mô hình định lượng và dữ liệu lịch sử đủ dài.
  • Áp dụng IRB khi cơ quan quản lý chưa chấp thuận mô hình.
  • Bỏ qua kiểm thử ngược khi dùng IRB.
  • Coi STA là lựa chọn tạm thời không cần kiểm soát chất lượng dữ liệu đầu vào.

Công thức

Công thức: Mức vốn tối thiểu cho rủi ro tín dụng = Tài sản có rủi ro tín dụng × Hệ số rủi ro (theo STA hoặc theo mô hình nội bộ IRB)

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

Câu hỏi thường gặp

IRB khác STA ở điểm nào cốt lõi?

IRB dùng mô hình nội bộ của ngân hàng, STA dùng hệ số rủi ro cố định theo quy định.

Ngân hàng nào được phép dùng IRB?

Ngân hàng có hệ thống xếp hạng nội bộ đáp ứng yêu cầu tối thiểu và được cơ quan quản lý chấp thuận.

IRB có luôn giảm vốn so với STA không?

Không, tuỳ chất lượng tín dụng danh mục IRB có thể cho mức vốn thấp hơn hoặc cao hơn STA.

Khi chuyển từ STA sang IRB cần chuẩn bị gì?

Cần dữ liệu lịch sử, mô hình đã kiểm thử, hồ sơ trình cơ quan quản lý và quy trình giám sát liên tục.

Có thể dùng đồng thời IRB và STA cho các bộ phận khác nhau không?

Có thể, tuỳ chính sách ngân hàng và chấp thuận của cơ quan quản lý.