Thặng dư vốn cổ phần phát hành là gì?

Tiếng Anh: Share Premium from Issuance

Cập nhật · 9 phút đọc · Huy động vốn

Minh hoạ cho thuật ngữ Thặng dư vốn cổ phần phát hành
Tóm tắt nhanh

Thặng dư vốn cổ phần phát hành là khoản chênh lệch giữa giá bán cổ phần và mệnh giá doanh nghiệp nhận được khi phát hành cổ phiếu. Quỹ thặng dư này thuộc vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp, được theo dõi riêng và dùng để bổ sung vốn hoạt động hoặc thực hiện giao dịch với cổ đông.

Thặng dư vốn cổ phần phát hành là gì?

Thặng dư vốn cổ phần phát hành (tiếng Anh là Share Premium from Issuance) là phần chênh lệch giữa tổng số tiền thực thu từ việc bán cổ phiếu và tổng mệnh giá của số cổ phiếu được phát hành. Khoản chênh lệch được doanh nghiệp ghi nhận vào quỹ thặng dư vốn cổ phần, tách biệt với vốn góp của chủ sở hữu.

Mục đích và khi nào áp dụng

Khoản thặng dư phát sinh khi doanh nghiệp phát hành cổ phiếu với giá bán cao hơn mệnh giá. Quỹ thặng dư giúp tăng nguồn vốn có thể sử dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc các nhu cầu đầu tư khác của doanh nghiệp.

Quỹ thặng dư vốn cổ phần thường không được phân phối như lợi nhuận tiền mặt cho cổ đông. Việc sử dụng, chuyển nhượng hoặc hoàn trả khoản này phải tuân theo quy định pháp luật và thẩm quyền của doanh nghiệp.

Các bước thực hiện

Doanh nghiệp xác định giá bán và mệnh giá cổ phiếu, sau đó tính phần chênh lệch trên tổng số cổ phiếu phát hành. Quy trình tiếp tục gồm thu tiền bán cổ phiếu và ghi nhận vào sổ sách kế toán.

  1. Xác định điều kiện phát hành: Xác định số cổ phiếu, mệnh giá, giá bán và đối tượng mua.
  2. Thực hiện phát hành: Hoàn thành bán cổ phiếu theo phương án được phê duyệt và thu tiền thực tế.
  3. Tính thặng dư: Lấy tổng tiền thực thu trừ tổng mệnh giá của các cổ phiếu phát hành.
  4. Hạch toán: Ghi nhận vốn góp theo mệnh giá và phần chênh lệch vào quỹ thặng dư vốn cổ phần.
  5. Kiểm tra và công bố: Đối chiếu hồ sơ, sổ sách và báo cáo tài chính; thực hiện nghĩa vụ công bố thông tin.

Bên tham gia và vai trò

Doanh nghiệp phát hành chịu trách nhiệm xác định thông tin phát hành, thu tiền và hạch toán. Cổ đông mới mua cổ phiếu góp vốn qua giá trị thanh toán; phần vượt mệnh giá được trình bày riêng trong vốn chủ sở hữu.

Kế toán trưởng hoặc bộ phận phụ trách kế toán kiểm tra số liệu và đối chiếu chứng từ phát hành. Cơ quan quản lý, thành viên hội đồng quản trị hoặc các bên có thẩm quyền liên quan thực hiện vai trò phê duyệt hoặc giám sát tùy loại hình phát hành.

Chứng từ thường liên quan

Hồ sơ thường liên quan đến nghị quyết phát hành, phương án phát hành và hợp đồng bán cổ phiếu. Giấy chứng nhận cổ phiếu, sổ cổ phiếu, biên bản họp và chứng từ thu tiền cũng được sử dụng để đối chiếu.

Sổ kế toán chi tiết vốn góp và quỹ thặng dư cũng phải phản ánh đầy đủ các lần phát hành. Khi phát hành qua trung gian, hồ sơ còn có thể gồm thông tin về đại lý phát hành và phí liên quan.

Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định minh hoạ cách doanh nghiệp phát hành cổ phiếu với giá cao hơn mệnh giá. Số liệu được cập nhật trên cả sổ sách doanh nghiệp và phần vốn góp của cổ đông.

Tình huống

Giả sử Ngân hàng A phát hành cổ phiếu với mệnh giá 100.000 đồng và giá bán 120.000 đồng mỗi cổ phiếu; tổng số cổ phiếu phát hành là 1 triệu cổ phiếu.

Các bước

  1. Với giả định trên, tổng mệnh giá là 100.000 đồng × 1.000.000 cổ phiếu = 100.000.000.000 đồng.
  2. Với giả định trên, tổng tiền bán cổ phiếu là 120.000 đồng × 1.000.000 cổ phiếu = 120.000.000.000 đồng.
  3. Với giả định trên, thặng dư vốn cổ phần phát hành là 120.000.000.000 đồng − 100.000.000.000 đồng = 20.000.000.000 đồng.

Kết quả

Với giả định trên, doanh nghiệp ghi vốn góp là 100.000.000.000 đồng và thặng dư vốn cổ phần là 20.000.000.000 đồng; tổng vốn chủ sở hữu tăng thêm 120.000.000.000 đồng trước khi tính các chi phí hoặc khoản giảm trừ liên quan.

Ghi chú

Giả sử các chi phí phát hành không liên quan được thể hiện riêng theo chính sách kế toán áp dụng.

Rủi ro và kiểm soát

Rủi ro lớn nhất là ghi nhận sai số tiền thu được hoặc không tách biệt mệnh giá với thặng dư. Sai sót này có thể làm sai tổng vốn chủ sở hữu, ảnh hưởng đến báo cáo tài chính và quyết định của cổ đông.

Các biến động về giá bán cổ phiếu có thể làm thay đổi khoản thặng dư. Doanh nghiệp cần kiểm soát việc thu tiền, phân bổ giá bán, ghi nhận chi phí liên quan và trình bày rõ trong báo cáo tài chính.

Phân biệt với quy trình gần giống

Thặng dư vốn cổ phần phát hành khác với lợi nhuận chưa phân phối. Lợi nhuận chưa phân phối phát sinh từ hoạt động kinh doanh, còn thặng dư vốn cổ phần phát sinh từ việc phát hành cổ phiếu.

Thặng dư cũng khác với lợi nhuận phát hành dưới hình thức cổ phiếu trả cổ tức. Cổ tức là khoản lợi nhuận được phân phối cho cổ đông theo quyết định của doanh nghiệp, không phải khoản chênh lệch giá bán và mệnh giá.

So sánh với Lợi nhuận chưa phân phối

Tiêu chí Thặng dư vốn cổ phần phát hành Lợi nhuận chưa phân phối
Bản chất Phần chênh lệch giá bán cổ phiếu và mệnh giá Phần lợi nhuận chưa phân phối từ hoạt động kinh doanh
Nguồn hình thành Phát hành vốn cổ phần Kết quả hoạt động sau khi trừ chi phí và nghĩa vụ liên quan
Mục đích sử dụng Bổ sung vốn hoặc xử lý theo quyết định phù hợp Tăng vốn giữ lại hoặc phân phối theo nghị quyết phù hợp

So sánh với Cổ tức phát hành

Tiêu chí Thặng dư vốn cổ phần phát hành Cổ tức phát hành
Bản chất Quỹ ghi nhận chênh lệch giá bán và mệnh giá Khoản lợi nhuận doanh nghiệp trả cho cổ đông
Điều kiện phát sinh Gắn với lần phát hành cổ phiếu Gắn với kết quả hoạt động và quyết định phân phối lợi nhuận
Mục đích sử dụng Tăng nguồn vốn của doanh nghiệp Thể hiện lợi nhuận để cổ đông nhận

Lưu ý và sai lầm thường gặp

  • Không nhầm thặng dư vốn cổ phần với lợi nhuận chưa phân phối.

  • Không ghi nhận toàn bộ giá bán cổ phiếu vào vốn góp của chủ sở hữu.

  • Không coi thặng dư là khoản tiền có thể tự do phân phối cho cổ đông.

  • Không bỏ qua chi phí phát hành và ảnh hưởng của chi phí đến số tiền thu được ghi nhận.

  • Không thực hiện việc sử dụng quỹ thặng dư mà không có căn cứ và quyết định phù hợp.

  • Giá bán cổ phiếu phải được xác định và ghi nhận riêng với mệnh giá.

  • Số tiền thực thu có thể khác tổng giá bán lý thuyết nếu có chi phí hoặc khoản giảm trừ liên quan.

  • Quỹ thặng dư không đồng nghĩa với tiền mặt còn đang nằm trong tài khoản của doanh nghiệp.

  • Quyền sử dụng hoặc chuyển nhượng quỹ phụ thuộc điều kiện pháp luật và thẩm quyền của doanh nghiệp.

  • Cách trình bày trên báo cáo tài chính phải nhất quán với hồ sơ phát hành và sổ kế toán.

Công thức

Công thức: Thặng dư vốn cổ phần phát hành = Tổng tiền thực thu từ phát hành cổ phiếu − Tổng mệnh giá cổ phiếu phát hành

  • Tổng tiền thực thu: Số tiền thực nhận từ việc bán cổ phiếu
  • Tổng mệnh giá: Mệnh giá mỗi cổ phiếu × Số cổ phiếu phát hành

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

Câu hỏi thường gặp

Thặng dư vốn cổ phần phát hành khác vốn góp của chủ sở hữu như thế nào?

Vốn góp phản ánh giá trị mệnh giá của cổ phiếu, còn thặng dư phản ánh phần chênh lệch giữa giá bán và mệnh giá.

Thặng dư vốn cổ phần phát hành có phải lợi nhuận không?

Không, đây là khoản chênh lệch từ hoạt động góp vốn, không phải kết quả kinh doanh.

Cổ đông có được nhận tiền từ thặng dư vốn cổ phần không?

Thặng dư không được phân phối như cổ tức; việc sử dụng phải theo quy định và thẩm quyền áp dụng.

Có thể chuyển nhượng thặng dư vốn cổ phần không?

Không thể coi thặng dư là tài sản hoặc quyền của cổ đông được tự do chuyển nhượng. Các giao dịch liên quan đến vốn phải được thực hiện qua cơ chế và thẩm quyền của doanh nghiệp.

Khi phát hành cổ phiếu có phải ghi nhận thặng dư không?

Có, khi giá bán cao hơn mệnh giá, doanh nghiệp ghi nhận phần chênh lệch vào quỹ thặng dư vốn cổ phần.