Thanh toán di động là gì?
Tiếng Anh: Mobile payment · Viết tắt: MPAY
Thanh toán di động là quy trình ngân hàng cho phép khách hàng thanh toán, chuyển tiền hoặc nạp tiền qua ứng dụng trên điện thoại. Quy trình giúp tăng tiện ích, giảm dùng tiền mặt và mở rộng kênh giao dịch.
Thanh toán di động là gì?
Thanh toán di động (tiếng Anh là Mobile payment, viết tắt MPAY) là quy trình ngân hàng cho phép khách hàng thực hiện giao dịch thanh toán, chuyển tiền hoặc nạp tiền thông qua ứng dụng ngân hàng hoặc ví điện tử cài trên điện thoại.
Mục đích và khi nào áp dụng
Áp dụng khi khách hàng có nhu cầu thanh toán nhanh tại điểm bán, thanh toán trực tuyến hoặc chuyển tiền giữa các cá nhân. Quy trình giúp ngân hàng mở rộng kênh giao dịch ngoài quầy, giảm tải cho chi nhánh và tăng trải nghiệm khách hàng. Đây là một hình thức trong nhóm dịch vụ ngân hàng số, bên cạnh internet banking.
Các bước thực hiện
Quy trình gồm các bước tuần tự từ khi khách hàng phát sinh giao dịch đến khi tiền được ghi có cho bên thụ hưởng. Chi tiết từng bước nằm ở khối Các bước thực hiện.
- Đăng nhập: Khách hàng mở ứng dụng và xác thực danh tính bằng mật khẩu hoặc sinh trắc học.
- Tạo lệnh: Chọn tài khoản nguồn, nhập số tiền, thông tin bên thụ hưởng và nội dung thanh toán.
- Xác nhận: Hệ thống gửi mã OTP hoặc yêu cầu xác thực hai lớp để khách hàng xác nhận.
- Xử lý: Ngân hàng nguồn trừ tiền từ tài khoản khách và chuyển tới ngân hàng thụ hưởng qua trung gian thanh toán.
- Hoàn tất: Bên thụ hưởng nhận tiền và khách hàng nhận thông báo giao dịch thành công trên ứng dụng.
Bên tham gia và vai trò
Khách hàng là người phát lệnh thanh toán từ ứng dụng trên điện thoại. Ngân hàng phát hành tài khoản nguồn chịu trách nhiệm xác thực, trừ tiền và ghi có. Bên thụ hưởng có thể là cá nhân, doanh nghiệp hoặc đơn vị chấp nhận thanh toán. Đơn vị trung gian như nhà cung cấp ví điện tử hoặc cổng thanh toán hỗ trợ kết nối và xử lý giao dịch.
Chứng từ thường liên quan
Hoá đơn điện tử hoặc thông báo giao dịch gửi qua ứng dụng là chứng từ phổ biến. Biên lai hoặc tin nhắn xác nhận từ ngân hàng được dùng để đối chiếu khi cần. Giấy đề nghị hoặc hợp đồng với đơn vị chấp nhận thanh toán áp dụng trong trường hợp thanh toán thương mại.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định minh hoạ cho quy trình thanh toán di động.
Tình huống
Giả sử An dùng ứng dụng Ngân hàng A thanh toán hoá đơn mua hàng trị giá 2 triệu đồng cho cửa hàng.
Các bước
- Với giả định trên, An đăng nhập ứng dụng bằng mật khẩu và xác thực bằng mã OTP gửi tới điện thoại.
- Với giả định trên, An chọn tài khoản nguồn, nhập số tiền 2 triệu đồng và xác nhận thanh toán cho cửa hàng.
- Với giả định trên, Ngân hàng A trừ 2 triệu đồng từ tài khoản của An và ghi có cho tài khoản của cửa hàng qua cổng thanh toán.
Kết quả
Với giả định trên, giao dịch hoàn tất và An nhận thông báo xác nhận trên ứng dụng.
Ghi chú
Phí giao dịch có thể phát sinh tuỳ theo chính sách của từng ngân hàng và đơn vị chấp nhận thanh toán.
Rủi ro và kiểm soát
Giao dịch trái phép do lộ thông tin bảo mật là rủi ro lớn nhất. Ngân hàng kiểm soát bằng xác thực hai lớp, giới hạn số lần nhập sai mã và thông báo giao dịch tức thì. Lỗi kết nối hoặc sự cố hệ thống được kiểm soát bằng cơ chế xử lý ngoại tuyến và đối soát cuối ngày.
Phân biệt với quy trình gần giống
Dễ nhầm với thanh toán qua internet banking, trong khi hai kênh này khác nhau về môi trường truy cập và thiết bị sử dụng. Cũng dễ nhầm với thanh toán thẻ tại POS, bản chất là quẹt hoặc chạm thẻ vật lý.
So sánh với Thanh toán qua internet banking
| Tiêu chí | Thanh toán di động | Thanh toán qua internet banking |
|---|---|---|
| Bản chất | Thực hiện qua ứng dụng cài trên điện thoại | Thực hiện qua trình duyệt web trên máy tính hoặc điện thoại |
| Môi trường truy cập | Ứng dụng chuyên dụng | Trang web ngân hàng |
| Đối tượng phù hợp | Giao dịch nhanh, thường xuyên | Giao dịch nhiều chức năng, quản trị |
So sánh với Thanh toán thẻ tại POS
| Tiêu chí | Thanh toán di động | Thanh toán thẻ tại POS |
|---|---|---|
| Bản chất | Dùng điện thoại quét mã hoặc xác thực trên ứng dụng | Dùng thẻ vật lý quẹt hoặc chạm tại máy POS |
| Thiết bị sử dụng | Điện thoại thông minh có ứng dụng | Thẻ ngân hàng và máy POS |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Một số điểm cần nhớ khi áp dụng quy trình được nêu ở khối Lưu ý.
- Nhầm lẫn thanh toán di động với internet banking dù cùng là ngân hàng số.
- Cho rằng mọi giao dịch qua điện thoại đều miễn phí, trong khi nhiều trường hợp có phí.
- Không kích hoạt xác thực hai lớp, làm tăng rủi ro bị truy cập trái phép.
- Chia sẻ mã OTP cho người khác dẫn đến mất tiền trong tài khoản.
- Không đối chiếu thông báo giao dịch nên khó phát hiện giao dịch lỗi.
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
Thanh toán di động khác internet banking ở điểm nào?
Thanh toán di động dùng ứng dụng trên điện thoại, còn internet banking dùng trình duyệt web.
Có cần kết nối internet để thanh toán không?
Cần kết nối dữ liệu di động hoặc Wi-Fi để gửi lệnh thanh toán.
Khi giao dịch lỗi phải xử lý thế nào?
Liên hệ ngân hàng hoặc đơn vị hỗ trợ trên ứng dụng để được tra soát.
Có thể thanh toán khi không có tài khoản ngân hàng không?
Một số ví điện tử cho phép liên kết thẻ quốc tế để thanh toán.
Có giới hạn số tiền mỗi lần thanh toán không?
Có, tuỳ theo chính sách của ngân hàng và loại tài khoản khách hàng.