VietQR (Mã QR thanh toán liên ngân hàng) là gì?
Tiếng Anh: VietQR
VietQR là quy trình ngân hàng tạo và xử lý mã QR thanh toán liên ngân hàng theo chuẩn thống nhất. Quy trình giúp khách hàng thanh toán nhanh, đúng đối tượng và truy vết được giao dịch giữa nhiều ngân hàng.
VietQR là gì?
VietQR (tiếng Anh là VietQR) là quy trình ngân hàng tạo và xử lý mã QR thanh toán liên ngân hàng theo chuẩn thống nhất, cho phép người dùng quét một mã để chuyển tiền giữa các ngân hàng khác nhau.
Mục đích và khi nào áp dụng
VietQR được áp dụng khi khách hàng cá nhân hoặc doanh nghiệp cần thanh toán nhanh tại điểm bán, thanh toán hóa đơn hoặc chuyển tiền bằng quét mã thay cho nhập số tài khoản. Quy trình giúp thống nhất cách tạo mã, kiểm tra thông tin trước khi chuyển và truy vết giao dịch khi cần tra soát.
Các bước thực hiện
Quy trình VietQR gồm các bước nêu tại phần Các bước bên dưới.
- Tạo mã: Bên thụ hưởng tạo mã QR theo chuẩn VietQR cho tài khoản hoặc cho giao dịch.
- Quét mã: Bên chuyển dùng ứng dụng ngân hàng hoặc ví để quét mã và đọc thông tin.
- Kiểm tra: Hệ thống hiển thị tên tài khoản thụ hưởng, số tiền và nội dung để bên chuyển xác nhận.
- Xác nhận: Bên chuyển xác thực bằng sinh trắc học hoặc mã pin để cho phép giao dịch.
- Xử lý: Hệ thống chuyển mạch truyền lệnh giữa ngân hàng chuyển và ngân hàng thụ hưởng.
- Hoàn tất: Hai bên nhận biên lai và cập nhật sao kê giao dịch.
Bên tham gia và vai trò
Bên thụ hưởng tạo mã QR chứa thông tin tài khoản và số tiền cần thu. Bên chuyển quét mã và xác nhận trên ứng dụng ngân hàng hoặc ví. Hệ thống chuyển mạch kết nối các ngân hàng để truyền lệnh thanh toán. Ngân hàng của bên chuyển và ngân hàng của bên thụ hưởng cùng ghi nhận giao dịch đối chiếu cuối ngày.
Chứng từ thường liên quan
Mã QR theo chuẩn VietQR phát hành cho từng tài khoản hoặc cho từng giao dịch. Biên lai hoặc thông báo xác nhận giao dịch trên ứng dụng. Sao kê giao dịch ngân hàng và bảng đối chiếu giữa doanh nghiệp với ngân hàng khi cần kiểm tra.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định sau đây minh họa cách quy trình vận hành.
Tình huống
Giả sử An mua hàng tại cửa hàng và được nhân viên đưa mã QR VietQR để thanh toán.
Các bước
- An mở ứng dụng ngân hàng và quét mã QR trên màn hình thu ngân.
- Với giả định trên, ứng dụng hiển thị tên tài khoản thụ hưởng là cửa hàng B và số tiền cần thanh toán là 850.000 đồng.
- An xác nhận bằng sinh trắc học trên ứng dụng.
- Với giả định trên, hệ thống chuyển mạch ghi nhận lệnh và trừ 850.000 đồng từ tài khoản của An, đồng thời cộng tương ứng vào tài khoản cửa hàng B tại ngân hàng thụ hưởng.
Kết quả
Với giả định trên, An nhận biên lai điện tử và khoản tiền được ghi nhận trên sao kê của cả hai bên trong cùng ngày.
Rủi ro và kiểm soát
Rủi ro chính là mã QR bị làm giả hoặc bị thay đổi nội dung, dẫn đến tiền chuyển nhầm đối tượng. Một rủi ro khác là khách hàng quét nhầm mã và xác nhận thanh toán trước khi kiểm tra thông tin. Ngân hàng kiểm soát bằng xác thực hai lớp, hiển thị rõ tên và số tài khoản thụ hưởng trước khi chuyển, đồng thời lưu trữ nhật ký giao dịch để tra soát.
Phân biệt với quy trình gần giống
VietQR dễ nhầm với QR của ví điện tử hoặc QR của hệ thống thanh toán thẻ. Điểm khác biệt nằm ở chuẩn mã và đối tượng xử lý.
So sánh với QR của ví điện tử
| Tiêu chí | VietQR | QR của ví điện tử |
|---|---|---|
| Phạm vi | Kết nối giữa các ngân hàng | Kết nối trong hệ sinh thái của một ví |
| Đối tượng xử lý | Ngân hàng chuyển và ngân hàng thụ hưởng | Ví điện tử và ngân hàng liên kết |
So sánh với QR thanh toán thẻ
| Tiêu chí | VietQR | QR thanh toán thẻ |
|---|---|---|
| Chuẩn mã | QR theo chuẩn liên ngân hàng Việt Nam | QR gắn với mã định danh thẻ và thiết bị chấp nhận |
| Tài khoản ghi nhận | Tài khoản thanh toán khách hàng | Giao dịch qua mạng lưới thẻ |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Cần luôn kiểm tra tên và số tài khoản thụ hưởng trước khi xác nhận. Không nên in QR trên bề mặt dễ bị dán đè hoặc chỉnh sửa. Khi phát hiện giao dịch sai, cần báo ngân hàng ngay để được tra soát.
- Cho rằng mọi mã QR đều cùng một chuẩn và cùng cách xử lý.
- Xác nhận thanh toán trước khi kiểm tra tên và số tài khoản thụ hưởng.
- In QR trên bề mặt không bảo vệ khiến mã bị thay đổi nội dung.
- Nhầm lẫn VietQR với QR của ví điện tử hay QR thẻ khi theo dõi sao kê.
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
VietQR khác QR của ví điện tử ở điểm nào?
VietQR dùng chuẩn chung giữa các ngân hàng, còn QR ví còn cho phép thanh toán từ nguồn tiền trong ví.
Có cần nhập số tài khoản khi quét mã không?
Không, thông tin tài khoản đã nằm trong mã và ứng dụng sẽ tự điền.
Khi quét nhầm mã và đã chuyển tiền thì xử lý ra sao?
Cần liên hệ ngân hàng ngay để được tra soát và phong toả giao dịch nếu có thể.
Có thể tạo mã QR cho nhiều sản phẩm khác nhau không?
Có, mỗi sản phẩm hoặc mỗi mức giá có thể gắn một mã riêng để thuận tiện theo dõi.
Mã QR có chứa số tiền cố định không?
Có thể có hoặc không, tùy cách cửa hàng thiết lập khi tạo mã.