Bảo đảm bằng quyền đòi nợ tương lai là gì?
Tiếng Anh: Collateral by Future Receivables
Bảo đảm bằng quyền đòi nợ tương lai là biện pháp thế chấp tài sản được hình thành trong tương lai của người vay để đảm bảo nghĩa vụ tín dụng. Biện pháp này giúp ngân hàng mở rộng cơ sở bảo đảm cho các khoản vay thương mại.
Bảo đảm bằng quyền đòi nợ tương lai là gì?
Bảo đảm bằng quyền đòi nợ tương lai (tiếng Anh là Collateral by Future Receivables) là biện pháp bảo đảm nghĩa vụ tín dụng bằng quyền yêu cầu thanh toán phát sinh trong tương lai từ hợp đồng mua bán, cung ứng dịch vụ hoặc hoạt động kinh doanh của người vay. Khác với khoản phải thu đã phát sinh, tài sản bảo đảm chưa tồn tại tại thời điểm ký hợp đồng tín dụng mà sẽ được hình thành trong quá trình thực hiện hợp đồng giữa người vay và bên thứ ba.
Đặc điểm chính
Tài sản bảo đảm là quyền đòi nợ đối với bên thứ ba và được xác định trên cơ sở quan hệ hợp đồng đã có giữa người vay với đối tác. Giá trị bảo đảm phụ thuộc vào uy tín thanh toán của bên thứ ba và tính khả thi của dòng tiền phát sinh trong tương lai. Nghĩa vụ bảo đảm phát sinh hiệu lực kể từ thời điểm ký hợp đồng bảo đảm, dù tài sản chưa hình thành thực tế.
Cách hoạt động
Ngân hàng và người vay ký hợp đồng bảo đảm theo quy định pháp luật dân sự về thế chấp tài sản hình thành trong tương lai. Khi đến hạn thanh toán, bên thứ ba có nghĩa vụ trả cho người vay thì ngân hàng có quyền nhận trực tiếp khoản thanh toán đó để xử lý nợ. Trường hợp bên thứ ba trả cho người vay thay vì ngân hàng, ngân hàng có quyền yêu cầu người vay hoàn trả theo các quy định tương ứng.
Vai trò trong hoạt động ngân hàng
Biện pháp này giúp doanh nghiệp có thêm nguồn tài sản bảo đảm ngay cả khi chưa có khoản phải thu cụ thể, hỗ trợ giải ngân các khoản vay phục vụ sản xuất, kinh doanh. Đối với ngân hàng, biện pháp tạo thêm cơ sở để quản lý rủi ro tín dụng và đa dạng hóa hình thức bảo đảm trong cho vay thương mại.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định minh hoạ cách ghi nhận và xử lý.
Tình huống
Giả sử Công ty An có hợp đồng cung cấp hàng cho Công ty B trong sáu tháng với tổng giá trị 1,2 tỉ đồng, thanh toán theo từng đợt giao hàng. Ngân hàng A cho Công ty An vay 600 triệu đồng và yêu cầu bảo đảm bằng các khoản phải thu sẽ phát sinh từ hợp đồng này.
Các bước
- Với giả định trên, hai bên ký hợp đồng thế chấp quyền đòi nợ tương lai theo quy định pháp luật về tài sản bảo đảm hình thành trong tương lai.
- Với giả định trên, sau khi giao hàng đợt một Công ty B phải trả 200 triệu đồng; khoản này trở thành quyền đòi nợ hiện có và thuộc đối tượng bảo đảm.
- Với giả định trên, khi Công ty B thanh toán 200 triệu đồng thì khoản này được chuyển về tài khoản chỉ để xử lý nghĩa vụ nợ.
Kết quả
Với giả định trên, dòng tiền từ Công ty B dùng để trả nợ dần cho Ngân hàng A, đảm bảo nghĩa vụ của Công ty An.
Phân biệt với khái niệm gần giống
Dễ nhầm với bảo đảm bằng khoản phải thu hiện có hoặc với bảo lãnh ngân hàng.
So sánh với Bảo đảm bằng khoản phải thu hiện có
| Tiêu chí | Bảo đảm bằng quyền đòi nợ tương lai | Bảo đảm bằng khoản phải thu hiện có |
|---|---|---|
| Thời điểm phát sinh tài sản | Đã phát sinh và xác định được đối tác, giá trị | Chưa phát sinh, phụ thuộc hợp đồng tương lai |
| Cách ghi nhận nghĩa vụ bảo đảm | Có giá trị xác định tại thời điểm ký hợp đồng bảo đảm | Phát sinh hiệu lực từ thời điểm ký hợp đồng bảo đảm trở đi |
| Rủi ro đối với ngân hàng | Phụ thuộc khả năng thanh toán của bên thứ ba tại thời điểm hiện tại | Phụ thuộc cả việc thực hiện hợp đồng và khả năng thanh toán của bên thứ ba |
So sánh với Bảo lãnh ngân hàng
| Tiêu chí | Bảo đảm bằng quyền đòi nợ tương lai | Bảo lãnh ngân hàng |
|---|---|---|
| Bản chất nghĩa vụ | Quyền đòi nợ đối với bên thứ ba gắn với quan hệ hợp đồng của người vay | Cam kết trả tiền thay của ngân hàng bảo lãnh khi người được bảo lãnh không thực hiện nghĩa vụ |
| Điều kiện phát sinh | Khi hợp đồng mua bán, dịch vụ được thực hiện | Khi người được bảo lãnh vi phạm nghĩa vụ với bên nhận bảo lãnh |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Một số điểm cần lưu ý khi áp dụng.
- Nhầm quyền đòi nợ tương lai với khoản phải thu đã phát sinh dẫn đến đánh giá giá trị bảo đảm sai.
- Không kiểm tra uy tín thanh toán của bên thứ ba trước khi nhận bảo đảm.
- Không yêu cầu người vay thông báo cho bên thứ ba về việc thanh toán về ngân hàng.
- Không ghi nhận kịp thời chuyển đổi từ quyền đòi nợ tương lai thành khoản phải thu hiện có khi dòng tiền phát sinh.
- Tưởng nhầm rằng tài sản bảo đảm chỉ phát sinh khi bên thứ ba thanh toán mới có hiệu lực.
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
Quyền đòi nợ tương lai là gì?
Là quyền yêu cầu thanh toán phát sinh trong tương lai từ hợp đồng mua bán, cung ứng dịch vụ của người vay với bên thứ ba.
Có được dùng làm tài sản bảo đảm không?
Có, theo quy định pháp luật về thế chấp tài sản hình thành trong tương lai.
Hợp đồng bảo đảm có hiệu lực từ khi nào?
Phát sinh hiệu lực kể từ thời điểm ký hợp đồng bảo đảm, dù tài sản chưa hình thành thực tế.
Khi tài sản hình thành, xử lý thế nào?
Ngân hàng có quyền nhận thanh toán trực tiếp từ bên thứ ba hoặc yêu cầu người vay hoàn trả.
Có phải thông báo cho bên thứ ba không?
Nên thông báo để bên thứ ba biết nghĩa vụ thanh toán về ngân hàng hoặc theo tài khoản chỉ định.