Bảo lãnh vận đơn là gì?
Tiếng Anh: Bill of lading guarantee · Viết tắt: B/L guarantee
Bảo lãnh vận đơn là cam kết của ngân hàng phát hành với hãng tàu về việc giao hàng khi vận đơn gốc chưa xuất trình được. Quy trình giúp bên nhận hàng có thể lấy hàng thuận lợi khi chứng từ gốc chưa về tay.
Bảo lãnh vận đơn là gì?
Bảo lãnh vận đơn (tiếng Anh là Bill of lading guarantee, viết tắt B/L guarantee) là chứng từ bảo lãnh do ngân hàng phát hành theo đề nghị của bên nhập khẩu hoặc bên nhận hàng, nhằm cam kết với hãng tàu về trách nhiệm bồi hoàn nếu hãng giao hàng mà không xuất trình được vận đơn gốc.
Mục đích và khi nào áp dụng
Áp dụng khi hàng đã cập cảng đích nhưng bộ chứng từ gốc vẫn chưa về tay người nhận, thường do vận đơn bị thất lạc, gửi chậm hoặc trên đường chuyển giao. Mục đích là giúp bên nhận hàng sớm nhận hàng để tránh phí lưu kho, phí nằm bến và gián đoạn sản xuất, đồng thời bảo vệ hãng tàu trước rủi ro phải giao hàng cho người không xuất trình được vận đơn gốc.
Các bước thực hiện
Quy trình gồm các bước tóm tắt bên dưới, chi tiết nằm ở khối Các bước.
- Tiếp nhận đề nghị: Nhận đơn xin bảo lãnh và bộ hồ sơ liên quan.
- Rà soát hồ sơ: Kiểm tra tư cách pháp lý, quyền nhận hàng và quan hệ tín dụng.
- Ký quỹ: Yêu cầu bên đề nghị ký quỹ một phần hoặc toàn bộ giá trị lô hàng.
- Phát hành bảo lãnh: Ngân hàng phát hành bảo lãnh vận đơn gửi tới hãng tàu.
- Bàn giao hàng: Hãng tàu căn cứ bảo lãnh giao hàng cho bên nhận.
- Theo dõi và giải toả: Theo dõi vận đơn gốc và giải toả ký quỹ khi đủ điều kiện.
Bên tham gia và vai trò
Bên đề nghị bảo lãnh là bên nhập khẩu hoặc bên nhận hàng. Ngân hàng phát hành chịu trách nhiệm rà soát hồ sơ và cam kết bồi hoàn. Hãng tàu là bên được bảo lãnh, nhận bảo lãnh để giao hàng khi chưa có vận đơn gốc. Bên xuất khẩu vẫn giữ quyền đòi hàng vì là người nắm vận đơn gốc hợp lệ.
Chứng từ thường liên quan
Bộ hồ sơ thường gồm đơn xin bảo lãnh, vận đơn đường biển gốc hoặc bản sao, hợp đồng mua bán, hóa đơn, vận đơn đã được phát hành. Ngoài ra còn có thư bảo lãnh mẫu của ngân hàng và cam kết bồi thường của bên đề nghị.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống minh hoạ cụ thể ở khối Ví dụ.
Tình huống
Giả sử An là nhà nhập khẩu tại Việt Nam, đã nhận hàng vận chuyển bằng đường biển từ nhà cung cấp ở nước ngoài, nhưng bộ vận đơn gốc chưa về tay An khi tàu đã cập cảng.
Các bước
- Với giả định trên, An nộp đơn đề nghị phát hành bảo lãnh vận đơn cho Ngân hàng A, kèm hợp đồng mua bán, hóa đơn và bản sao vận đơn đường biển.
- Với giả định trên, Ngân hàng A rà soát tư cách pháp lý của An và yêu cầu An ký quỹ tạm ứng tương ứng 30% giá trị lô hàng.
- Với giả định trên, Ngân hàng A phát hành bảo lãnh vận đơn gửi tới hãng tàu, cam kết bồi hoàn nếu hãng tàu giao hàng mà không có vận đơn gốc.
- Với giả định trên, hãng tàu căn cứ bảo lãnh để giao hàng cho An và thu các khoản phí phát sinh.
Kết quả
Với giả định trên, An nhận được hàng để đưa vào sản xuất, Ngân hàng A lưu hồ sơ và giải toả ký quỹ khi bộ vận đơn gốc về tay An hoặc khi hết thời hiệu khiếu nại.
Ghi chú
Tỷ lệ ký quỹ và thời hiệu tuỳ thuộc chính sách ngân hàng và thoả thuận với hãng tàu.
Rủi ro và kiểm soát
Rủi ro chính là bên xuất khẩu xuất trình vận đơn gốc sau khi hàng đã được giao, dẫn đến khiếu nại và tranh chấp quyền sở hữu hàng hóa. Rủi ro thứ hai là hàng giao không đúng chủng loại, số lượng, chất lượng. Kiểm soát bằng cách yêu cầu bên đề nghị ký quỹ một phần giá trị hay toàn bộ lô hàng, rà soát tư cách pháp lý và quyền nhận hàng, đồng thời lưu giữ hồ sơ bảo lãnh để phục vụ đối chiếu khi cần.
Phân biệt với quy trình gần giống
Dễ nhầm với thư bù đắp khi thiếu vận đơn gốc do bên mua tự phát hành. Hai chứng từ có hình thức gần giống nhưng bản chất bên chịu trách nhiệm khác nhau.
So sánh với Thư bù đắp khi thiếu vận đơn gốc do bên mua tự phát hành
| Tiêu chí | Bảo lãnh vận đơn | Thư bù đắp khi thiếu vận đơn gốc do bên mua tự phát hành |
|---|---|---|
| Bên phát hành | Ngân hàng phát hành theo đề nghị của bên mua | Bên mua hoặc bên nhận hàng tự phát hành |
| Bản chất cam kết | Cam kết có bảo lãnh của ngân hàng, có sức mạnh hơn | Cam kết dân sự đơn thuần giữa bên mua và hãng tàu |
| Mức độ chấp nhận | Hãng tàu thường chấp nhận vì có tổ chức tín dụng đứng ra | Hãng tàu chấp nhận thấp hơn vì chỉ là cam kết cá nhân |
| Rủi ro tranh chấp | Được phân tán vì có ngân hàng cùng chịu trách nhiệm | Rủi ro tập trung ở bên mua |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Bảo lãnh chỉ phát hành khi khách hàng có quan hệ tín dụng tốt. Bên đề nghị phải có quyền nhận hàng hợp pháp. Ngân hàng không thay thế quyền đòi hàng của bên xuất khẩu. Mỗi bảo lãnh gắn liền một lô hàng cụ thể, không dùng chung cho nhiều chuyến.
- Không phân biệt rõ bảo lãnh vận đơn do ngân hàng phát hành với thư bù đắp do bên mua tự phát hành.
- Cho rằng bảo lãnh vận đơn thay thế hoàn toàn quyền đòi hàng của bên xuất khẩu.
- Không yêu cầu ký quỹ hoặc không rà soát tư cách bên đề nghị trước khi phát hành.
- Phát hành bảo lãnh khi bên đề nghị chưa chứng minh được quyền nhận hàng hợp pháp.
- Sử dụng chung một bảo lãnh cho nhiều lô hàng khác nhau.
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
Bảo lãnh vận đơn khác thư bù đắp ở điểm nào?
Bảo lãnh do ngân hàng phát hành và có sức mạnh hơn, thư bù đắp do bên mua tự phát hành và chỉ là cam kết dân sự.
Khi nào cần phát hành bảo lãnh vận đơn?
Khi hàng đã tới cảng nhưng bộ vận đơn gốc chưa về tay người nhận.
Ngân hàng có thể từ chối phát hành không?
Có, khi khách hàng không đủ điều kiện tín dụng hoặc không chứng minh được quyền nhận hàng.
Bên xuất khẩu có bị ảnh hưởng không?
Có thể, vì bên xuất khẩu vẫn giữ vận đơn gốc và có quyền đòi hàng nếu xuất trình đúng hạn.