Bảo lưu quyền sở hữu là gì?
Tiếng Anh: Retention of title
Bảo lưu quyền sở hữu là quy trình ngân hàng yêu cầu bên bán giữ lại quyền sở hữu tài sản đến khi người mua trả đủ tiền. Quy trình giúp bảo vệ khoản cho vay khi tài sản chưa được thanh toán hết.
Bảo lưu quyền sở hữu là gì?
Bảo lưu quyền sở hữu (tiếng Anh là Retention of title) là quy trình ngân hàng thoả thuận với bên bán để giữ quyền sở hữu tài sản cho đến khi bên mua thanh toán đủ tiền. Quy trình áp dụng trong cho vay mua tài sản mà ngân hàng muốn bảo vệ thêm ngoài hợp đồng thế chấp truyền thống.
Mục đích và khi nào áp dụng
Mục đích chính là bảo đảm tài sản thuộc về ngân hàng cho đến khi khoản vay được tất toán, từ đó giảm tổn thất khi khách hàng không trả được nợ. Quy trình áp dụng khi tài sản mua vào chưa thanh toán hết và ngân hàng cần quyền kiểm soát bổ sung ngoài thế chấp.
Các bước thực hiện
Quy trình gồm các bước ở khối Các bước thực hiện bên dưới.
- Thoả thuận: Ngân hàng, khách hàng và bên bán ký thoả thuận bảo lưu quyền sở hữu.
- Ghi điều khoản: Đưa điều khoản bảo lưu vào hợp đồng mua bán tài sản.
- Bàn giao tài sản: Bên bán chuyển tài sản cho khách hàng sử dụng nhưng giữ quyền sở hữu.
- Theo dõi thanh toán: Ngân hàng theo dõi lịch thanh toán và kiểm tra tình trạng tài sản định kỳ.
- Tất toán và chuyển quyền: Khi khách hàng trả đủ, bên bán ký biên bản chuyển giao quyền sở hữu.
- Xử lý khi vỡ nợ: Nếu khách hàng không thanh toán, bên bán nhận lại tài sản theo điều khoản bảo lưu.
Bên tham gia và vai trò
Bên tham gia gồm ngân hàng cho vay, khách hàng mua tài sản và bên bán tài sản. Ngân hàng ký thoả thuận với bên bán để bảo lưu quyền sở hữu. Bên bán chuyển tài sản nhưng chưa chuyển quyền sở hữu. Khách hàng sử dụng tài sản theo cam kết và thanh toán theo lịch.
Chứng từ thường liên quan
Chứng từ gồm hợp đồng mua bán tài sản có điều khoản bảo lưu quyền sở hữu, thoả thuận ba bên giữa ngân hàng, khách hàng và bên bán, và biên bản bàn giao tài sản. Khi kết thúc, biên bản xác nhận tất toán và chuyển giao quyền sở hữu cũng được lập.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống minh hoạ ở khối Ví dụ bên dưới.
Tình huống
Giả sử An vay Ngân hàng A để mua một máy công trình từ bên bán Bình theo hợp đồng có điều khoản bảo lưu quyền sở hữu.
Các bước
- Với giả định trên, An nhận máy để sử dụng nhưng quyền sở hữu vẫn thuộc Bình cho đến khi An trả đủ tiền.
- Với giả định trên, nếu An trả đủ 100% giá trị máy, Bình ký biên bản chuyển giao quyền sở hữu cho An.
- Với giả định trên, nếu An không thanh toán theo lịch, Bình có quyền yêu cầu trả lại máy theo điều khoản bảo lưu.
Kết quả
Với giả định trên, tài sản thuộc về bên có quyền sở hữu theo từng thời điểm, giúp ngân hàng kiểm soát rủi ro khi An chưa tất toán.
Ghi chú
Các số liệu trong ví dụ chỉ mang tính giả định để minh hoạ quy trình.
Rủi ro và kiểm soát
Rủi ro chính là bên bán tự ý chuyển quyền sở hữu cho bên thứ ba trước khi tất toán. Kiểm soát bằng cách ghi nhận điều khoản bảo lưu trong hợp đồng mua bán và yêu cầu bên bán xác nhận lại khi có thay đổi. Rủi ro khác là khách hàng sử dụng tài sản sai mục đích, kiểm soát bằng kiểm tra định kỳ và điều khoản hợp đồng.
Phân biệt với quy trình gần giống
Dễ nhầm với thế chấp tài sản và với bảo hành tài sản. Thế chấp chuyển quyền sở hữu cho người mua và dùng tài sản làm bảo đảm, trong khi bảo lưu quyền sở hữu giữ quyền sở hữu ở bên bán cho đến khi thanh toán đủ. Bảo hành là cam kết sửa chữa khi tài sản lỗi, không liên quan đến quyền sở hữu.
So sánh với Thế chấp tài sản
| Tiêu chí | Bảo lưu quyền sở hữu | Thế chấp tài sản |
|---|---|---|
| Quyền sở hữu ban đầu | Thuộc bên bán đến khi tất toán | Thuộc người mua ngay khi nhận tài sản |
| Mục đích bảo đảm | Giữ quyền sở hữu làm bảo đảm | Dùng tài sản làm bảo đảm khi phát sinh nghĩa vụ |
| Thời điểm chuyển quyền | Khi thanh toán đủ | Theo thỏa thuận thế chấp khi xử lý nợ |
So sánh với Bảo hành tài sản
| Tiêu chí | Bảo lưu quyền sở hữu | Bảo hành tài sản |
|---|---|---|
| Bản chất | Quyền sở hữu có điều kiện | Cam kết sửa chữa, thay thế khi lỗi |
| Phạm vi | Quyền sở hữu tài sản | Chất lượng và hoạt động của tài sản |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Một số điểm quan trọng cần nhớ ở khối Lưu ý bên dưới.
- Nhầm bảo lưu quyền sở hữu với thế chấp, dẫn đến kỳ vọng sai về thời điểm chuyển quyền.
- Không kiểm tra điều khoản bảo lưu trong hợp đồng mua bán trước khi giải ngân.
- Cho rằng chỉ cần bên bán đồng ý là đủ mà bỏ qua việc ràng buộc với ngân hàng.
- Không giám sát việc sử dụng tài sản trong thời gian bảo lưu, dẫn đến mất tài sản khi khách hàng vỡ nợ.
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
Bảo lưu quyền sở hữu khác thế chấp ở điểm nào?
Thế chấp chuyển quyền sở hữu cho người mua và dùng tài sản làm bảo đảm, còn bảo lưu giữ quyền sở hữu ở bên bán cho đến khi thanh toán đủ.
Có cần thoả thuận ba bên không?
Nên có thoả thuận giữa ngân hàng, khách hàng và bên bán để ràng buộc trách nhiệm từng bên.
Bên bán có được dùng lại tài sản không?
Không, trong thời gian bảo lưu tài sản vẫn thuộc bên bán và chưa được dùng để giao dịch khác.
Khi nào quyền sở hữu được chuyển cho người mua?
Khi người mua thanh toán đủ tiền theo điều khoản hợp đồng và bên bán xác nhận bằng văn bản.