Chào bán quyền mua cổ phần là gì?
Tiếng Anh: Rights Issue
Chào bán quyền mua cổ phần là phương thức doanh nghiệp đã niêm yết huy động thêm vốn cổ phần bằng cách phát hành thêm cổ phiếu mới cho cổ đông hiện hữu theo tỷ lệ sở hữu. Quy trình giúp bảo vệ quyền của cổ đông cũ và duy trì cơ cấu kiểm soát.
Chào bán quyền mua cổ phần là gì?
Chào bán quyền mua cổ phần (tiếng Anh là Rights Issue) là phương thức phát hành thêm cổ phiếu mới của doanh nghiệp đã niêm yết, chào bán cho cổ đông hiện hữu theo tỷ lệ tương ứng với phần sở hữu hiện tại.
Mục đích và khi nào áp dụng
Áp dụng khi doanh nghiệp cần huy động thêm vốn cổ phần mà vẫn muốn bảo lưu quyền ưu tiên mua cho cổ đông cũ. Phương thức này phù hợp với mục tiêu tránh pha loãng tỷ lệ sở hữu của các cổ đông lớn và giữ ổn định cơ cấu quản trị doanh nghiệp.
Các bước thực hiện
Quy trình chào bán quyền mua cổ phần gồm các bước sau.
- Nghị quyết: Đại hội đồng cổ đông thông qua phương án phát hành.
- Công bố thông tin: Công ty đăng công bố thông tin phát hành và bản cáo bạch.
- Chốt danh sách: Lập danh sách cổ đông hiện hữu để phân bổ quyền mua.
- Phân bổ quyền: Ngân hàng lưu ký phân bổ quyền mua theo tỷ lệ.
- Đăng ký mua: Cổ đông đăng ký và thanh toán tiền mua cổ phiếu trong thời hạn.
- Ghi nhận: Công ty ghi nhận vốn cổ phần tăng thêm và thông báo kết quả phát hành.
Bên tham gia và vai trò
Bên phát hành, cổ đông hiện hữu, tổ chức tư vấn, ngân hàng lưu ký và cơ quan quản lý nhà nước về chứng khoán.
Chứng từ thường liên quan
Nghị quyết đại hội đồng cổ đông, nghị quyết hội đồng quản trị, bản cáo bạch, thông báo phát hành, giấy đăng ký mua cổ phiếu, chứng từ thanh toán và xác nhận phân bổ quyền.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định.
Tình huống
Giả sử Ngân hàng A đã niêm yết có 100 triệu cổ phiếu đang lưu hành và cần huy động thêm vốn cổ phần.
Các bước
- Với giả định trên, hội đồng quản trị thông qua phương án chào bán 20 triệu cổ phiếu mới với tỷ lệ 1:5, tức mỗi 5 cổ phiếu cũ được mua thêm 1 cổ phiếu mới.
- Với giả định trên, giá chào bán đặt ở mức 10.000 đồng/cổ phiếu, thấp hơn thị giá hiện tại.
- Với giả định trên, toàn bộ quyền mua được phân bổ cho cổ đông hiện hữu theo tỷ lệ sở hữu tại ngày chốt danh sách.
- Với giả định trên, nếu tất cả cổ đông đăng ký mua hết, số tiền huy động được = 20 triệu × 10.000 đồng = 200 tỷ đồng.
- Với giả định trên, Ngân hàng A thực hiện thu tiền mua cổ phiếu và ghi nhận vốn cổ phần tăng thêm tương ứng.
Kết quả
Với giả định trên, vốn cổ phần tăng thêm 200 tỷ đồng và tổng số cổ phiếu lưu hành tăng từ 100 triệu lên 120 triệu.
Ghi chú
Cổ đông có thể chuyển nhượng quyền mua nếu không muốn tăng tỷ lệ sở hữu.
Rủi ro và kiểm soát
Giá chào bán có thể thấp hơi thị giá khiến cổ đông bán quyền, dẫn đến thay đổi cơ cấu sở hữu. Bên phát hành có thể gặp khó khăn nếu tỷ lệ đăng ký mua thấp. Việc kiểm soát tỷ lệ chào bán hợp lệ, thời hạn thực hiện quyền và phân bổ cổ phiếu cần được giám sát chặt.
Phân biệt với quy trình gần giống
Dễ nhầm với phát hành riêng lẻ và chào bán ra công chúng.
So sánh với Phát hành riêng lẻ
| Tiêu chí | Chào bán quyền mua cổ phần | Phát hành riêng lẻ |
|---|---|---|
| Đối tượng | Cổ đông hiện hữu | Nhà đầu tư được lựa chọn |
| Cơ sở phân bổ | Theo tỷ lệ sở hữu | Theo thoả thuận riêng |
So sánh với Chào bán ra công chúng
| Tiêu chí | Chào bán quyền mua cổ phần | Chào bán ra công chúng |
|---|---|---|
| Đối tượng | Cổ đông hiện hữu | Đại chúng |
| Mục tiêu chính | Bảo lưu quyền cổ đông | Mở rộng cơ cấu cổ đông |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Một số điểm cần nhớ.
- Nhầm chào bán quyền mua cổ phần với phát hành riêng lẻ vì cùng là phát hành tăng vốn.
- Nghĩ rằng cổ đông bắt buộc phải mua thêm cổ phiếu khi có quyền.
- Quên rằng giá chào bán thường thấp hơn thị giá nên cần tính toán hiệu quả vốn.
- Không kiểm tra thời hạn thực hiện quyền dẫn đến mất quyền mua.
Công thức
Công thức: Số cổ phiếu được mua thêm = Số cổ phiếu đang sở hữu × Tỷ lệ chào bán
- Số cổ phiếu được mua thêm: số cổ phiếu mới cổ đông được quyền mua
- Số cổ phiếu đang sở hữu: số cổ phiếu cổ đông nắm giữ tại ngày chốt danh sách
- Tỷ lệ chào bán: tỷ lệ phân bổ quyền mua theo nghị quyết phát hành
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
Quyền mua cổ phần phát sinh khi nào?
Khi doanh nghiệp phát hành thêm cổ phiếu mới cho cổ đông hiện hữu.
Cổ đông có thể không mua thêm cổ phiếu không?
Có thể, cổ đông có thể bỏ quyền hoặc chuyển nhượng quyền mua.
Tỷ lệ chào bán được xác định ra sao?
Theo nghị quyết phát hành và phải đảm bảo quyền lợi cổ đông hiện hữu.
Ngân hàng lưu ký hỗ trợ như thế nào?
Phân bổ quyền, thu tiền và ghi nhận cổ phiếu mới cho cổ đông.
Phát hành quyền có pha loãng cổ phiếu không?
Có thể pha loãng nếu cổ đông không mua thêm và cổ phiếu bán sang nhà đầu tư khác.