Cổ phiếu là gì?
Tiếng Anh: Stock
Cổ phiếu là chứng từ thể hiện phần vốn góp của chủ sở hữu vào một công ty phát hành, gắn liền với quyền biểu quyết và quyền nhận cổ tức. Cổ phiếu là công cụ cơ bản trên thị trường chứng khoán và nhiều sản phẩm ngân hàng liên kết với biến động giá.
Cổ phiếu là gì?
Cổ phiếu (tiếng Anh là Stock) là chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần vốn cổ phần của công ty cổ phần. Quyền cụ thể tùy loại cổ phiếu và điều lệ; cổ đông có thể có quyền biểu quyết, nhận cổ tức khi được quyết định chia và các quyền khác theo quy định.
Đặc điểm chính
Cổ phiếu là chứng khoán vốn nên thuộc sở hữu của người mua và có thể chuyển nhượng trên thị trường. Giá cổ phiếu biến động theo cung cầu thị trường, kết quả kinh doanh và các yếu tố vĩ mô. Mệnh giá và giá thị trường là hai khái niệm tách biệt nên giá giao dịch có thể cao hơn, thấp hơn hoặc bằng mệnh giá.
Cách hoạt động
Khi phát hành cổ phiếu, công ty ghi nhận vốn chủ sở hữu theo quy định kế toán áp dụng; nhà đầu tư ghi nhận khoản đầu tư theo cơ sở kế toán phù hợp. Lợi nhuận của nhà đầu tư đến từ chênh lệch giá mua – giá bán và cổ tức được chia bằng tiền hoặc cổ phiếu.
Vai trò trong hoạt động ngân hàng
Ngân hàng có thể cung cấp các dịch vụ thanh toán, lưu ký hoặc tín dụng liên quan đến chứng khoán tùy giấy phép, mô hình kinh doanh và quy định áp dụng. Nhiều sản phẩm tín dụng của ngân hàng dùng danh mục cổ phiếu làm tài sản bảo đảm hoặc tham chiếu cho hợp đồng phái sinh, giúp khách hàng đa dạng hóa danh mục đầu tư.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định dưới đây minh hoạ cách tính lợi nhuận đơn giản từ giao dịch cổ phiếu.
Tình huống
Giả sử An mua 100 cổ phiếu của công ty giả định với giá 20.000 đồng/cổ phiếu và bán sau đó với giá 24.000 đồng/cổ phiếu; trong thời gian nắm giữ không nhận cổ tức.
Các bước
- Với giả định trên, tổng tiền mua = 100 × 20.000 = 2.000.000 đồng.
- Với giả định trên, tổng tiền bán = 100 × 24.000 = 2.400.000 đồng.
- Với giả định trên, lợi nhuận = 2.400.000 − 2.000.000 = 400.000 đồng.
- Với giả định trên, mức tăng = 24.000 / 20.000 − 1 = 0,2 tương ứng 20% trên vốn mua.
Kết quả
Với giả định trên, An lãi 400.000 đồng từ chênh lệch giá; chưa tính thuế và phí giao dịch.
Phân biệt với khái niệm gần giống
Cổ phiếu dễ bị nhầm với trái phiếu và với quỹ đầu tư liên quan tới cổ phiếu; phần dưới nêu tiêu chí phân biệt cụ thể.
So sánh với Trái phiếu
| Tiêu chí | Cổ phiếu | Trái phiếu |
|---|---|---|
| Quyền đòi nợ | Quyền sở hữu một phần vốn | Quyền được thanh toán trước khi chia cổ tức |
| Thu nhập kỳ vọng | Cổ tức không cố định, phụ thuộc lợi nhuận | Lãi coupon cố định hoặc theo công thức |
So sánh với Quỹ đầu tư cổ phiếu
| Tiêu chí | Cổ phiếu | Quỹ đầu tư cổ phiếu |
|---|---|---|
| Tài sản nắm giữ | Một cổ phiếu của công ty phát hành | Giỏ nhiều cổ phiếu do công ty quản lý nắm giữ |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Cần lưu ý một số điểm khi đọc về cổ phiếu và dùng sản phẩm ngân hàng liên quan.
- Nhầm mệnh giá với giá thị trường của cổ phiếu.
- Mặc định cổ tức là cố định như lãi trái phiếu.
- Bỏ qua phí giao dịch, thuế và rủi ro thanh khoản khi tính lợi nhuận.
- Nhầm dùng từ cổ phiếu chung cho cả cổ phiếu thường và cổ phiếu ưu đãi.
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
Cổ phiếu là tài sản hay chứng từ?
Về bản chất là chứng từ xác nhận quyền sở hữu phần vốn góp trong công ty phát hành; đối với nhà đầu tư, nó được tính là một tài sản tài chính.
Cổ đông nhận lợi ích gì khi nắm giữ cổ phiếu?
Nhận cổ tức khi công ty chia lợi nhuận và được hưởng phần chênh lệch giá nếu giá thị trường tăng so với giá mua.
Cổ phiếu có được chuyển nhượng không?
Có, cổ phiếu là chứng khoán vốn nên có thể chuyển nhượng qua hệ thống giao dịch theo quy định của thị trường.
Ngân hàng hỗ trợ gì cho giao dịch cổ phiếu?
Ngân hàng cung cấp dịch vụ lưu ký, thanh toán và có thể cho vay ký quỹ khi khách hàng mua cổ phiếu qua tài khoản chứng khoán.