Hệ số nhân vốn theo sản phẩm là gì?
Tiếng Anh: Capital multiplier by product
Hệ số nhân vốn theo sản phẩm là chỉ tiêu quản trị vốn giúp ngân hàng so sánh hiệu quả huy động giữa các sản phẩm và kênh khác nhau. Hệ số phản ánh mức vốn được tạo ra trên một đơn vị vốn tự có bỏ ra cho từng sản phẩm.
Hệ số nhân vốn theo sản phẩm là gì?
Hệ số nhân vốn theo sản phẩm (tiếng Anh là Capital multiplier by product) là tỷ số quản trị nội bộ mà ngân hàng có thể định nghĩa để so sánh nguồn vốn huy động theo sản phẩm với lượng vốn tự có được phân bổ; đây không phải chỉ tiêu chuẩn hoá chung. Hệ số giúp tách biệt đóng góp của từng sản phẩm huy động vào tổng quy mô vốn, làm cơ sở cho việc phân bổ nguồn lực và đánh giá hiệu quả kênh vốn.
Mục đích và khi nào áp dụng
Hệ số được áp dụng khi ngân hàng muốn so sánh hiệu quả giữa các sản phẩm huy động như tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi không kỳ hạn, chứng chỉ tiền gửi hay phát hành kỳ phiếu. Hệ số còn dùng khi xây dựng kế hoạch huy động vốn hằng năm và khi xem xét điều chỉnh lãi suất theo từng kênh. Nhờ hệ số, ban quản trị vốn có căn cứ để phân bổ vốn tự có cho sản phẩm có hiệu quả sử dụng vốn cao hơn.
Các bước thực hiện
Quy trình tính và sử dụng hệ số gồm các bước nêu trong khối Các bước bên dưới.
- Xác định sản phẩm: Liệt kê các sản phẩm huy động cần tính hệ số.
- Tổng hợp số liệu: Lấy số dư huy động và vốn tự có phân bổ theo từng sản phẩm trong cùng kỳ.
- Tính hệ số: Áp dụng công thức hệ số nhân vốn theo sản phẩm.
- Đối chiếu và chuẩn hoá: So sánh với kỳ trước, chuẩn hoá về cùng kỳ hạn và cùng cách phân bổ vốn.
- Báo cáo và đề xuất: Trình ban lãnh đạo kết quả và đề xuất điều chỉnh phân bổ vốn tự có.
Bên tham gia và vai trò
Phòng quản trị vốn và phòng kế hoạch chịu trách nhiệm thu thập số liệu và tính hệ số. Phòng huy động vốn cung cấp dữ liệu sản phẩm và đề xuất điều chỉnh. Ban lãnh đạo cấp cao phê duyệt định hướng phân bổ vốn. Kiểm toán nội kiểm tra tính nhất quán của cách tính giữa các kỳ.
Chứng từ thường liên quan
Báo cáo huy động vốn theo sản phẩm và báo cáo cơ cấu vốn tự có phân bổ theo sản phẩm. Sổ tổng hợp số dư tiền gửi phát sinh trong kỳ, bảng kê phát hành chứng chỉ tiền gửi và kỳ phiếu cũng là nguồn dữ liệu thường dùng. Biên bản họp phân bổ vốn tự có là căn cứ để đối chiếu khi tính hệ số.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định minh hoạ được trình bày trong khối Ví dụ.
Tình huống
Giả sử ngân hàng có hai sản phẩm huy động là tiền gửi có kỳ hạn và chứng chỉ tiền gửi. Vốn tự có phân bổ cho tiền gửi có kỳ hạn là 200 đơn vị, cho chứng chỉ tiền gửi là 100 đơn vị.
Các bước
- Với giả định trên, vốn huy động từ tiền gửi có kỳ hạn là 2.000 đơn vị và từ chứng chỉ tiền gửi là 1.200 đơn vị.
- Với giả định trên, hệ số theo cách tính nội bộ = 2.000 ÷ 200 = 10 lần.
- Với giả định trên, hệ số theo cách tính nội bộ = 1.200 ÷ 100 = 12 lần.
Kết quả
Với giả định trên, theo giả định và cách phân bổ đã chọn, tỷ số của chứng chỉ tiền gửi cao hơn; riêng tỷ số này không đủ để kết luận sản phẩm hiệu quả hơn nếu chưa tính chi phí và rủi ro.
Rủi ro và kiểm soát
Rủi ro phổ biến là phân bổ vốn tự có sai khiến hệ số bị lệch so với thực tế. Một rủi ro khác là so sánh hệ số giữa các sản phẩm có kỳ hạn khác nhau mà không chuẩn hoá về cùng mức rủi ro, dẫn đến kết luận sai về hiệu quả. Rủi ro dữ liệu xảy ra khi báo cáo huy động chưa đối chiếu khớp với sổ cái. Kiểm soát bằng cách chuẩn hoá cách tính theo kỳ, đối chiếu chéo với kế toán và lập bảng phân tích hệ số qua nhiều kỳ.
Phân biệt với quy trình gần giống
Dễ nhầm với phân tích chi phí vốn theo sản phẩm. Phân biệt với chỉ tiêu tỉ lệ vốn tự có trên tổng tài sản, vốn tính trên toàn ngân hàng chứ không theo từng sản phẩm. Cũng cần tách với đòn bẩy tổng thể của ngân hàng. Chi tiết phân biệt trình bày tại khối Phân biệt.
So sánh với Phân tích chi phí vốn theo sản phẩm
| Tiêu chí | Hệ số nhân vốn theo sản phẩm | Phân tích chi phí vốn theo sản phẩm |
|---|---|---|
| Bản chất | Đo quy mô vốn huy động trên một đơn vị vốn tự có | Đo chi phí lãi phải trả trên một đơn vị vốn huy động |
| Mục đích | So sánh hiệu quả sử dụng vốn giữa các sản phẩm | So sánh mức độ tốn kém giữa các sản phẩm |
So sánh với Tỉ lệ vốn tự có trên tổng tài sản
| Tiêu chí | Hệ số nhân vốn theo sản phẩm | Tỉ lệ vốn tự có trên tổng tài sản |
|---|---|---|
| Phạm vi | Theo từng sản phẩm huy động | Toàn ngân hàng |
| Mục đích | Phân bổ vốn tự có giữa các kênh | Đánh giá an toàn vốn chung |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Một số lưu ý quan trọng được nêu trong khối Lưu ý.
- Nhầm hệ số nhân theo sản phẩm với đòn bẩy tổng thể của ngân hàng.
- So sánh hệ số giữa các sản phẩm mà không chuẩn hoá về kỳ hạn.
- Dùng vốn tự có phân bổ sai, làm hệ số bị lệch.
- Bỏ qua chi phí lãi khi đánh giá hiệu quả của hệ số.
Công thức
Công thức: Hệ số nhân vốn theo sản phẩm = Tổng vốn huy động của sản phẩm ÷ Vốn tự có phân bổ cho sản phẩm
- HM: hệ số nhân vốn theo sản phẩm
- VHĐ: tổng vốn huy động được từ sản phẩm trong kỳ
- VTC: vốn tự có được phân bổ cho sản phẩm trong kỳ
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
Hệ số nhân vốn theo sản phẩm dùng để làm gì?
Dùng để so sánh hiệu quả sử dụng vốn giữa các sản phẩm huy động và làm cơ sở phân bổ vốn tự có.
Có cần chuẩn hoá trước khi so sánh không?
Cần, vì kỳ hạn và chi phí lãi khác nhau ảnh hưởng đến cách đọc hệ số.
Hệ số cao luôn tốt chưa?
Chưa, còn phụ thuộc chi phí lãi phải trả và rủi ro thanh khoản của sản phẩm.
Dữ liệu nào cần để tính hệ số?
Cần số dư huy động theo sản phẩm và vốn tự có phân bổ cho sản phẩm trong cùng kỳ.