Lấy mẫu kiểm toán là gì?

Tiếng Anh: Audit sampling

Cập nhật · 6 phút đọc · Kiểm toán nội bộ ngân hàng

Minh hoạ cho thuật ngữ Lấy mẫu kiểm toán
Tóm tắt nhanh

Lấy mẫu kiểm toán là phương pháp kiểm toán viên chọn ra một tập giao dịch hoặc chứng từ đại diện để kiểm tra thay cho toàn bộ tập dữ liệu. Phương pháp giúp rút ngắn thời gian, kiểm soát chi phí mà vẫn đưa ra kết luận có cơ sở về hoạt động của đơn vị được kiểm toán trong ngân hàng.

Lấy mẫu kiểm toán là gì?

Lấy mẫu kiểm toán (tiếng Anh là Audit sampling) là phương pháp kiểm toán viên chọn ra một phần giao dịch, chứng từ hoặc số liệu đại diện để kiểm tra, thay vì xem xét toàn bộ tập dữ liệu của đơn vị. Kết quả từ phần được chọn được dùng để suy rộng cho cả tập dữ liệu trong phạm vi kiểm toán nội bộ ngân hàng.

Mục đích và khi nào áp dụng

Mục đích chính là tạo cơ sở hợp lý để kết luận về toàn bộ khoản mục khi khối lượng giao dịch quá lớn không thể kiểm tra từng khoản. Phương pháp này thường áp dụng khi kiểm toán nội bộ đánh giá tuân thủ, kiểm soát khoản vay, giao dịch kho quỹ hoặc báo cáo tài chính có lượng bản ghi nhiều.

Các bước thực hiện

Trình tự điển hình được trình bày chi tiết ở phần bước thực hiện.

  1. Xác định mục tiêu: Nêu rõ mục tiêu kiểm tra và tập dữ liệu cần đánh giá.
  2. Xác định phương pháp: Chọn phương pháp lấy mẫu và cỡ mẫu phù hợp với mục tiêu.
  3. Chọn mẫu: Lập bảng liệt kê mẫu được chọn theo phương pháp đã định.
  4. Kiểm tra mẫu: Xem xét từng mẫu theo tiêu chí kiểm toán đã thống nhất.
  5. Ghi nhận kết quả: Tổng hợp phát hiện và đối chiếu với ngưỡng sai sót chấp nhận.
  6. Kết luận và báo cáo: Lập báo cáo và đề xuất xử lý phát hiện.

Bên tham gia và vai trò

Bên tham gia bao gồm kiểm toán viên nội bộ thực hiện chọn mẫu, trưởng đoàn kiểm toán phê duyệt kế hoạch chọn mẫu, bộ phận được kiểm toán cung cấp dữ liệu và phản hồi phát hiện, và cấp quản lý ngân hàng xem xét kết luận.

Chứng từ thường liên quan

Bảng kế hoạch chọn mẫu, bảng liệt kê mẫu được chọn, hồ sơ kiểm tra từng mẫu, biên bản phát hiện sai sót và tờ trình kết luận mẫu là các tài liệu thường gặp.

Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định được trình bày ở phần ví dụ minh hoạ.

Tình huống

Giả sử đoàn kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng A cần kiểm tra khoản vay của một chi nhánh trong kỳ.

Các bước

  1. Kiểm toán viên xác định tổng số hồ sơ vay trong kỳ là 500 hồ sơ.
  2. Với giả định trên, kiểm toán viên chọn ngẫu nhiên 50 hồ sơ đại diện, tương đương 10% tổng hồ sơ.
  3. Với giả định trên, đoàn kiểm tra từng hồ sơ được chọn về điều kiện phê duyệt, chứng từ gốc và số dư.
  4. Với giả định trên, số hồ sơ phát hiện vi phạm là 3 hồ sơ, chiếm 6% mẫu.

Kết quả

Với giả định trên, đoàn ghi nhận sai sót trong mẫu đã chọn và đánh giá nguyên nhân, phạm vi trước khi quyết định có cần mở rộng kiểm tra hay không.

Rủi ro và kiểm soát

Rủi ro chính là rủi ro lấy mẫu khi mẫu không đại diện dẫn đến kết luận sai lệch, và rủi ro không phải lấy mẫu do hồ sơ thiếu hoặc kiểm toán viên chủ quan. Kiểm soát bằng cách xác định phương pháp chọn mẫu phù hợp, ghi chép lý do chọn và đối chiếu kết quả với ngưỡng sai sót chấp nhận.

Phân biệt với quy trình gần giống

Lấy mẫu kiểm toán khác với kiểm tra toàn bộ ở phạm vi xem xét, và khác với phân tích dữ liệu ở mục tiêu sử dụng.

So sánh với Kiểm tra toàn bộ

Tiêu chí Lấy mẫu kiểm toán Kiểm tra toàn bộ
Phạm vi Xem xét một phần dữ liệu được chọn Xem xét toàn bộ dữ liệu trong phạm vi
Chi phí Thấp hơn do xét ít bản ghi Cao hơn do xét nhiều bản ghi
Rủi ro Có rủi ro lấy mẫu do mẫu không đại diện Ít rủi ro lấy mẫu vì xem xét hết

So sánh với Phân tích dữ liệu kiểm toán

Tiêu chí Lấy mẫu kiểm toán Phân tích dữ liệu kiểm toán
Mục tiêu Rút ra kết luận về tập dữ liệu lớn Phát hiện điểm bất thường và xu hướng
Đầu vào Tập dữ liệu đã chọn theo phương pháp Toàn bộ tập dữ liệu hoặc tập lọc theo tiêu chí

Lưu ý và sai lầm thường gặp

Một số điểm cần lưu ý khi áp dụng phương pháp này.

  • Nhầm lấy mẫu với kiểm tra toàn bộ khi số lượng bản ghi nhỏ.
  • Chọn mẫu theo cảm tính thay vì theo phương pháp đã lập.
  • Không ghi chép lý do loại bỏ mẫu, gây khó khăn khi đối chiếu.
  • Kết luận suy rộng cho cả tập dữ liệu dù mẫu không đại diện.
  • Không xác định trước ngưỡng sai sót chấp nhận trước khi chọn mẫu.

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

Câu hỏi thường gặp

Lấy mẫu kiểm toán dùng để làm gì?

Dùng để đánh giá một phần dữ liệu đại diện nhằm đưa ra kết luận cho cả tập dữ liệu lớn.

Có mấy cách chọn mẫu phổ biến?

Có chọn mẫu ngẫu nhiên, chọn mẫu theo hệ thống và chọn mẫu có phán đoán.

Khi nào nên kiểm tra toàn bộ thay vì lấy mẫu?

Khi tập dữ liệu nhỏ hoặc rủi ro rất cao cần xem xét từng bản ghi.

Kết quả từ mẫu có đại diện cho toàn bộ không?

Chỉ đại diện khi mẫu được chọn đúng phương pháp và đủ cỡ.

Ai phê duyệt kế hoạch chọn mẫu?

Trưởng đoàn kiểm toán nội bộ phê duyệt trước khi thực hiện.

Khoá học liên quan