Phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp là gì?
Tiếng Anh: Corporate financial statement analysis
Phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp là quy trình ngân hàng đọc và diễn giải các báo cáo tài chính của khách hàng doanh nghiệp nhằm đánh giá sức khỏe tài chính và khả năng trả nợ. Đây là bước quan trọng trong thẩm định tín dụng và quản trị danh mục cho vay doanh nghiệp.
Phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp là gì?
Phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp (tiếng Anh là Corporate financial statement analysis) là quy trình ngân hàng thu thập, kiểm tra và diễn giải bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ và thuyết minh của doanh nghiệp. Mục tiêu là rút ra nhận định về thanh khoản, đòn bẩy, hiệu quả hoạt động và dòng tiền phục vụ ra quyết định tín dụng.
Mục đích và khi nào áp dụng
Quy trình được áp dụng khi thẩm định hồ sơ vay mới, tái cấp hạn mức, xếp hạng tín dụng nội bộ hoặc rà soát danh mục cho vay theo định kỳ. Ngoài ra, phân tích còn được sử dụng khi doanh nghiệp có dấu hiệu suy giảm hoặc yêu cầu cơ cấu lại khoản nợ.
Các bước thực hiện
Quy trình gồm các bước chính ở khối bên dưới, từ thu thập dữ liệu đến đưa ra nhận định phục vụ phê duyệt.
- Thu thập dữ liệu: Nhận báo cáo tài chính các kỳ, báo cáo kiểm toán, giải trình của doanh nghiệp.
- Kiểm tra tính hợp lý: Đối chiếu chéo các chỉ tiêu, kiểm tra tính nhất quán giữa các báo cáo.
- Tính toán chỉ tiêu: Tính các tỷ hệ tài chính về sinh lời, thanh khoản, đòn bẩy và hiệu quả.
- So sánh và diễn giải: So với số liệu kỳ trước và trung bình ngành, nhận định xu hướng.
- Kết luận và kiến nghị: Tổng hợp nhận định, đề xuất hạn mức hoặc điều kiện cho vay phù hợp.
Bên tham gia và vai trò
Cán bộ tín dụng phụ trách doanh nghiệp chịu trách nhiệm chính trong việc thu thập và phân tích. Trưởng phòng tín dụng kiểm tra chéo và chịu trách nhiệm phê duyệt nhận định. Bộ phận kiểm soát rủi ro tín dụng xem xét độc lập, đối chiếu với hạn mức tín dụng và xếp hạng nội bộ trước khi trình cấp có thẩm quyền ra quyết định cho vay.
Chứng từ thường liên quan
Báo cáo tài chính các năm gần nhất, báo cáo kiểm toán, giải trình của doanh nghiệp, sổ sách kế toán tổng hợp, biên bản đối chiếu công nợ và báo cáo quản trị nội bộ. Tuỳ mức độ, có thể cần thêm báo cáo tài chính hợp nhất và báo cáo ngành.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định minh hoạ cho ngân hàng khi thẩm định hồ sơ của doanh nghiệp B.
Tình huống
Giả sử ngân hàng nhận hồ sơ vay của doanh nghiệp B với doanh thu năm gần nhất là 200 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế 20 tỷ đồng, tổng tài sản 500 tỷ đồng, nợ phải trả 300 tỷ đồng.
Các bước
- Với giả định trên, tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu = 20 tỷ ÷ 200 tỷ = 0,1 = 10%.
- Với giả định trên, tỷ suất lợi nhuận trên tài sản = 20 tỷ ÷ 500 tỷ = 0,04 = 4%.
- Với giả định trên, hệ số nợ trên tài sản = 300 tỷ ÷ 500 tỷ = 0,6 = 60%.
Kết quả
Với giả định trên, biên lợi nhuận ổn định nhưng đòn bẩy khá cao, cần kết hợp dòng tiền và nguồn trả nợ để kết luận.
Rủi ro và kiểm soát
Dữ liệu báo cáo có thể bị trình bày thiên lệch hoặc chưa được kiểm toán; ngân hàng cần đối chiếu chéo với dòng tiền thực tế và nguồn thu. Số liệu ngành cần được lấy từ nguồn đáng tin cậy để tránh kết luận sai. Nhân sự phân tích phải được đào tạo và có cơ chế kiểm tra chéo để giảm sai sót chủ quan.
Phân biệt với quy trình gần giống
Dễ nhầm với thẩm định dự án và đánh giá tài sản bảo đảm, xem chi tiết ở khối phân biệt.
So sánh với Thẩm định dự án đầu tư
| Tiêu chí | Phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp | Thẩm định dự án đầu tư |
|---|---|---|
| Phạm vi | Đánh giá hiệu quả kinh doanh tổng thể | Đánh giá khả thi và hoàn vốn của dự án cụ thể |
| Dòng tiền | Dòng tiền quá khứ và hiện tại của doanh nghiệp | Dòng tiền dự kiến của dự án trong tương lai |
| Mục đích | Phục vụ quyết định cấp tín dụng chung | Phục vụ quyết định cho vay theo dự án |
So sánh với Đánh giá tài sản bảo đảm
| Tiêu chí | Phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp | Đánh giá tài sản bảo đảm |
|---|---|---|
| Phạm vi | Phân tích năng lực tài chính và trả nợ | Phân tích giá trị và khả năng thanh khoản của tài sản |
| Nguồn dữ liệu | Báo cáo tài chính, báo cáo quản trị | Hợp đồng, sổ đỏ, định giá và thị trường |
| Mục đích | Nhận định khả năng hoàn trả từ dòng tiền | Nhận định khả năng thu hồi khi xử lý tài sản |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Một số điểm cần lưu ý khi đọc và diễn giải báo cáo tài chính doanh nghiệp.
- Chỉ nhìn một năm báo cáo mà chưa so sánh xu hướng nhiều kỳ.
- Bỏ qua thuyết minh và các khoản ngoài bảng cân đối.
- Nhầm lẫn giữa lợi nhuận kế toán và dòng tiền thực tế.
- Dùng chỉ tiêu ngành không phù hợp để so sánh.
- Tin vào báo cáo chưa kiểm toán mà không đối chiếu thêm.
Công thức
Công thức: Một số chỉ tiêu thường dùng
- ROS: Lợi nhuận sau thuế ÷ Doanh thu thuần
- ROA: Lợi nhuận sau thuế ÷ Tổng tài sản bình quân
- ROE: Lợi nhuận sau thuế ÷ Vốn chủ sở hữu bình quân
- Hệ số nợ: Tổng nợ phải trả ÷ Tổng tài sản
- Hệ số khả năng thanh toán hiện hành: Tài sản ngắn hạn ÷ Nợ ngắn hạn
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo tài chính nào là bắt buộc khi phân tích?
Bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ và thuyết minh.
Vì sao cần xem nhiều kỳ chứ không phải một kỳ?
Nhiều kỳ giúp nhận diện xu hướng và giảm rủi ro bị che lấp bởi biến động nhất thời.
Báo cáo chưa kiểm toán có dùng được không?
Có thể dùng nhưng cần đối chiếu thêm với dòng tiền và sổ sách vì độ tin cậy thấp hơn.
Phân tích tài chính có thay thế thẩm định dự án không?
Không, đây là hai khía cạnh khác nhau trong thẩm định tín dụng.