Quyền mua cổ phiếu theo chương trình ESOP là gì?

Tiếng Anh: Employee Stock Ownership Plan (ESOP)

Cập nhật · 6 phút đọc · Huy động vốn

Minh hoạ cho thuật ngữ Quyền mua cổ phiếu theo chương trình ESOP
Tóm tắt nhanh

Quyền mua cổ phiếu theo chương trình ESOP là cơ chế doanh nghiệp cho nhân viên mua cổ phiếu với điều kiện ưu đãi. Cơ chế giúp gắn lợi ích người lao động với giá trị doanh nghiệp và hỗ trợ huy động vốn nội bộ.

Quyền mua cổ phiếu theo chương trình ESOP là gì?

Quyền mua cổ phiếu theo chương trình ESOP (tiếng Anh là Employee Stock Ownership Plan, viết tắt ESOP) là cơ chế doanh nghiệp cam kết dành cho nhân viên một số lượng cổ phiếu nhất định với điều kiện mua ưu đãi về giá hoặc thời gian. ESOP vừa là chính sách nhân sự vừa là kênh huy động vốn dài hạn từ chính lực lượng lao động trong doanh nghiệp.

Mục đích và khi nào áp dụng

Áp dụng khi doanh nghiệp muốn gắn kết nhân viên lâu dài, bổ sung nguồn vốn chủ sở hữu mà không phải chào bán ra bên ngoài. Cơ chế cũng phù hợp khi doanh nghiệp cần thưởng retention cho nhân sự chủ chốt hoặc chuẩn bị cho giai đoạn niêm yết, chuyển nhượng.

Các bước thực hiện

Quy trình triển khai ESOP được mô tả ở khối bên dưới và đi từ thiết kế chương trình đến chốt danh sách nhân viên được tham gia.

  1. Thiết kế chương trình: Hội đồng quản trị phê duyệt khung ESOP và quy chế tham gia.
  2. Xét tiêu chí nhân viên: Phòng nhân sự lập danh sách nhân viên đủ điều kiện và thời gian khoá.
  3. Thông báo quyền mua: Doanh nghiệp thông báo số lượng cổ phiếu, giá ưu đãi và thời hạn thực hiện.
  4. Thu tiền và ghi nhận: Ngân hàng hoặc đơn vị lưu ký thu tiền, ghi nhận cổ phiếu vào tiểu khoản nhân viên.
  5. Cập nhật sổ cổ đông: Phòng tài chính cập nhật sổ đăng ký cổ đông sau khi giao dịch hoàn tất.

Bên tham gia và vai trò

Bên tham gia gồm hội đồng quản trị phê duyệt khung chương trình, ban điều hành vận hành, phòng nhân sự xét tiêu chí nhân viên, phòng tài chính kế toán theo dõi nguồn cổ phiếu, và ngân hàng hoặc tổ chức trung gian hỗ trợ thanh toán và lưu ký.

Chứng từ thường liên quan

Nghị quyết hội đồng quản trị về ESOP, quy chế chương trình, hợp đồng mua cổ phiếu giữa nhân viên và doanh nghiệp, danh sách nhân viên đủ điều kiện, sổ đăng ký cổ đông cập nhật, chứng từ thanh toán tiền mua cổ phiếu.

Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định minh hoạ được trình bày ở khối bên dưới.

Tình huống

Giả sử ngân hàng thương mại là đối tác lưu ký cho Công ty B triển khai ESOP. Công ty B dành một lượng cổ phiếu phát hành thêm cho nhân viên, giá ưu đãi thấp hơn giá thị trường.

Các bước

  1. Với giả định trên, công ty lập danh sách nhân viên đủ điều kiện, hội đồng quản trị phê duyệt khung ESOP.
  2. Với giả định trên, ngân hàng thương mại mở tiểu khoản lưu ký cho từng nhân viên và ghi nhận quyền mua.
  3. Với giả định trên, nhân viên thanh toán tiền mua, ngân hàng thương mại chuyển tiền cho Công ty B và ghi nhận cổ phiếu vào tiểu khoản tương ứng.

Kết quả

Với giả định trên, nhân viên trở thành cổ đông thực và Công ty B huy động được vốn từ chính lực lượng lao động.

Rủi ro và kiểm soát

Rủi ro chính gồm pha loãng cổ phần của cổ đông hiện hữu, rủi ro giá cổ phiếu điều chỉnh ảnh hưởng đến quyền lợi nhân viên, và rủi ro nhân viên nghỉ việc trước thời điểm quyền phát sinh. Kiểm soát bằng cách xây dựng khung phê duyệt rõ ràng, công khai tiêu chí tham gia, tách bạch phòng nhân sự và phòng tài chính, và quy định thời gian khoá quyền.

Phân biệt với quy trình gần giống

Chi tiết phân biệt được trình bày ở khối bên dưới.

So sánh với Phát hành cổ phiếu ra công chúng

Tiêu chí Quyền mua cổ phiếu theo chương trình ESOP Phát hành cổ phiếu ra công chúng
Đối tượng tham gia Nhân viên của doanh nghiệp Nhà đầu tư bên ngoài
Mục đích huy động Gắn kết nhân sự và huy động nội bộ Huy động vốn rộng rãi trên thị trường
Cách phân bổ Theo tiêu chí nội bộ và thời gian khoá Theo nhu cầu thị trường và đăng ký mua

So sánh với Trả thưởng bằng tiền

Tiêu chí Quyền mua cổ phiếu theo chương trình ESOP Trả thưởng bằng tiền
Bản chất Quyền mua cổ phiếu ưu đãi, có thời gian khoá Tiền mặt hoặc chuyển khoản ngay
Ảnh hưởng cổ phần Làm pha loãng cổ phần hiện hữu Không ảnh hưởng cơ cấu cổ đông

Lưu ý và sai lầm thường gặp

Các điểm cần lưu ý liệt kê ở khối LUU_Y.

  • Nhầm ESOP với phát hành cổ phiếu thưởng vì cùng gắn với nhân viên.
  • Không xác định rõ thời gian khoá quyền, dẫn đến tranh chấp khi nhân viên nghỉ việc.
  • Quên cập nhật sổ đăng ký cổ đông sau khi nhân viên thực mua.
  • Đánh đồng ESOP với quyền chọn mua cổ phiếu, trong khi hai cơ chế có điều kiện phát sinh quyền khác nhau.

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

Câu hỏi thường gặp

ESOP có phải là phát hành cổ phiếu mới không?

ESOP có thể dùng cổ phiếu phát hành thêm hoặc cổ phiếu quỹ, tuỳ thiết kế.

Nhân viên nghỉ việc thì quyền mua xử lý thế nào?

Theo quy chế, phần chưa phát sinh quyền thường bị huỷ, phần đã phát sinh xử lý theo thời gian khoá.

Ngân hàng tham gia ESOP ở vai trò nào?

Ngân hàng thường hỗ trợ lưu ký, thu tiền mua và chuyển tiền cho doanh nghiệp.

ESOP có làm pha loãng cổ phần không?

Có thể có, vì cổ phiếu phát hành thêm làm tăng tổng số cổ phiếu đang lưu hành.