Xếp hạng tín dụng là gì?

Tiếng Anh: Credit rating

Cập nhật · 6 phút đọc · Tổng quan ngân hàng

Minh hoạ cho thuật ngữ Xếp hạng tín dụng
Tóm tắt nhanh

Xếp hạng tín dụng là đánh giá mức độ đáng tin cậy của người vay hoặc tổ chức phát hành dựa trên khả năng trả nợ. Kết quả xếp hạng giúp ngân hàng quyết định cho vay, lãi suất và điều kiện giao dịch phù hợp.

Xếp hạng tín dụng là gì?

Xếp hạng tín dụng (tiếng Anh là Credit rating) là mức đánh giá của tổ chức có thẩm quyền hoặc mô hình nội bộ ngân hàng về khả năng trả nợ đúng hạn của một cá nhân, doanh nghiệp hoặc tổ chức phát hành. Kết quả xếp hạng thường được biểu thị bằng thang bậc chữ (kèm có thể có ký hiệu) từ mức rủi ro rất thấp đến mức rủi ro rất cao.

Đặc điểm chính

Xếp hạng tín dụng dựa trên tập hợp tiêu chí tài chính và phi tài chính như tình hình thu nhập, lịch sử trả nợ, mức độ ổn định nghề nghiệp, tài sản đảm bảo và hành vi giao dịch. Đối với doanh nghiệp, xếp hạng còn xem xét ngành nghề, đòn bẩy tài chính, dòng tiền và triển vọng kinh doanh. Kết quả xếp hạng có tính tương đối và có thể thay đổi theo thời gian khi thông tin thay đổi.

Cách hoạt động

Ngân hàng thu thập dữ liệu từ hồ sơ khách hàng, lịch sử giao dịch và các nguồn tra cứu hợp pháp. Dữ liệu được đưa vào mô hình chấm điểm hoặc hệ thống phân loại nội bộ để ra kết quả. Kết quả này là đầu vào cho quyết định cấp tín dụng, mức lãi suất, hạn mức và các điều khoản kèm theo. Khi khách hàng có biến động thu nhập hoặc thay đổi hành vi trả nợ, xếp hạng được cập nhật.

Vai trò trong hoạt động ngân hàng

Xếp hạng tín dụng là công cụ nền tảng để lượng hoá rủi ro trước khi cho vay và định giá sản phẩm tín dụng. Nhờ đó, ngân hàng có thể phân nhóm khách hàng, thiết lập chính sách lãi suất phù hợp từng phân khúc và kiểm soát chất lượng danh mục cho vay. Đối với khách hàng, xếp hạng tốt giúp tiếp cận vốn nhanh hơn và được hưởng điều kiện thuận lợi hơn.

Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định minh hoạ cách xếp hạng ảnh hưởng đến quyết định cho vay.

Tình huống

Giả sử An nộp hồ sơ vay 200 triệu đồng tại Ngân hàng A, thu nhập ổn định và chưa có nợ xấu; Bình cùng mức vay nhưng có hai khoản trễ hạn trong năm gần nhất.

Các bước

  1. Với giả định trên, An được hệ thống nội bộ xếp vào nhóm rủi ro thấp nên được duyệt khoản vay với lãi suất 10%/năm.
  2. Với giả định trên, Bình rơi vào nhóm rủi ro trung bình cao nên khoản vay được duyệt với lãi suất 14%/năm hoặc yêu cầu thêm tài sản đảm bảo.

Kết quả

Với giả định trên, cùng số tiền vay 200 triệu đồng nhưng tiền lãi năm đầu của Bình cao hơn của An do chênh lệch lãi suất 4%/năm.

Ghi chú

Cách tính trên minh hoạ việc xếp hạng tín dụng ảnh hưởng đến lãi suất và điều kiện cho vay trong một tình huống giả định.

Phân biệt với khái niệm gần giống

Xếp hạng tín dụng thường bị đồng nhất với điểm tín dụng hoặc với xếp hạng của tổ chức phát hành trên thị trường vốn.

So sánh với Điểm tín dụng

Tiêu chí Xếp hạng tín dụng Điểm tín dụng
Bản chất Đánh giá tổng hợp mức độ đáng tin cậy trả nợ Con số đầu ra của mô hình chấm điểm
Phạm vi Có thể gắn với tổ chức phát hành hoặc khách hàng cá nhân Thường gắn với cá nhân trong hệ thống nội bộ

So sánh với Xếp hạng phát hành trên thị trường vốn

Tiêu chí Xếp hạng tín dụng Xếp hạng phát hành trên thị trường vốn
Đối tượng Khách hàng vay của ngân hàng thương mại Tổ chức phát hành trái phiếu, chủ thể trên thị trường vốn
Mục đích Phục vụ quyết định cho vay và định giá khoản vay Phục vụ nhà đầu tư đánh giá rủi ro chứng khoán nợ

Lưu ý và sai lầm thường gặp

Một số điểm cần lưu ý khi đọc và sử dụng kết quả xếp hạng tín dụng.

  • Nhầm xếp hạng tín dụng với điểm tín dụng là hai khái niệm khác nhau.
  • Coi kết quả xếp hạng là cố định, không thay đổi theo thời gian.
  • Chỉ dựa vào xếp hạng mà bỏ qua điều kiện kèm theo của từng khoản vay.
  • Giả định xếp hạng của mọi tổ chức đánh giá là như nhau.
  • Quên cập nhật hồ sơ khi thu nhập hoặc nghề nghiệp thay đổi.

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

Câu hỏi thường gặp

Xếp hạng tín dụng do ai thực hiện?

Có thể do tổ chức xếp hạng độc lập, hệ thống nội bộ ngân hàng hoặc mô hình kết hợp giữa hai nguồn.

Xếp hạng tín dụng có ý nghĩa gì với người vay?

Xếp hạng tốt giúp người vay dễ được duyệt vay và có thể được hưởng lãi suất thấp hơn.

Xếp hạng tín dụng có thay đổi không?

Có, khi thu nhập, lịch sử trả nợ hoặc thông tin tài chính thay đổi, xếp hạng có thể được cập nhật.

Có phải mọi ngân hàng đều dùng chung một thang xếp hạng?

Không, mỗi ngân hàng có thể dùng thang và tiêu chí riêng theo mô hình nội bộ.

Xếp hạng tín dụng khác điểm tín dụng ở điểm nào?

Xếp hạng là đánh giá tổng hợp mức độ đáng tin cậy, còn điểm tín dụng là con số đầu ra của mô hình chấm điểm.

Khoá học liên quan