Chứng khoán giữ đến đáo hạn là gì?

Tiếng Anh: Held-to-Maturity Securities · Viết tắt: HTM

Cập nhật · 7 phút đọc · Kế toán ngân hàng

Minh hoạ cho thuật ngữ Chứng khoán giữ đến đáo hạn
Tóm tắt nhanh

Chứng khoán giữ đến đáo hạn là các khoản đầu tư được ngân hàng mua với ý định và khả năng thực hiện giữ đến khi đáo hạn. Phân loại này giúp phản ánh chiến lược đầu tư, cơ sở xác định lãi suất và tạo cơ sở kiểm soát dòng tiền, chi phí và rủi ro thanh khoản.

Chứng khoán giữ đến đáo hạn là gì?

Chứng khoán giữ đến đáo hạn (tiếng Anh là Held-to-Maturity Securities, viết tắt HTM) là các khoản đầu tư mà ngân hàng mua với ý định và khả năng thực hiện giữ đến ngày đáo hạn. Phân loại này chủ yếu áp dụng cho chứng khoán có thời hạn cố định, thường là trái phiếu.

Mục đích và khi nào áp dụng

Phân loại HTM phản ánh ý định quản trị dòng tiền thu từ khoản đầu tư và nhận lãi từ chứng khoán theo lịch. Việc áp dụng cần dựa trên khả năng thực tế của ngân hàng trong việc giữ tài sản đến đáo hạn, không chỉ dựa trên ý định tuyên bố.

Các khoản thu dự kiến từ chứng khoán phải được kiểm soát cùng dòng tiền và nghĩa vụ đến hạn. Nếu nhu cầu hoặc khả năng thanh khoản thay đổi, ngân hàng cần đánh giá lại sự phù hợp của phân loại.

Các bước thực hiện

Quy trình gồm các bước sau.

  1. Xác định mục đích: Ghi nhận ý định giữ khoản đầu tư đến đáo hạn và đánh giá khả năng thực hiện.
  2. Kiểm tra điều kiện: Rà soát dòng tiều kỳ vọng, tính thanh khoản, khả năng tài trợ và nhu cầu bán sớm.
  3. Phân loại và ghi nhận: Phân loại là HTM, xác định lãi suất, giá trị ghi nhận và cơ sở tính lãi phù hợp.
  4. Theo dõi và đánh giá: Thường xuyên theo dõi tình trạng đầu tư và đánh giá lại khi ý định hoặc khả năng giữ đến đáo hạn thay đổi.
  5. Xử lý ngoại lệ: Khi cần bán sớm, ghi nhận lý do, phân loại lại phù hợp và thực hiện các điều chỉnh kế toán cần thiết.

Bên tham gia và vai trò

Bộ phận đầu tư hoặc kinh doanh chứng khoán đề xuất giao dịch và xác định mục đích đầu tư. Bộ phận quản trị tài sản theo dõi lịch đáo hạn, dòng tiền thu và điều kiện phân loại. Khối kế toán xác định cách ghi nhận, phân loại và trình bày trên báo cáo tài chính.

Chứng từ thường liên quan

Hợp đồng mua chứng khoán, hồ sơ phát hành và tài liệu điều khoản đáo hạn thường được lưu giữ. Giấy chứng nhận quyền lợi, thông báo lãi, lịch thanh toán và bằng chứng phân loại đầu tư cũng có thể cần thiết.

Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định.

Tình huống

Giả sử Giả sử Ngân hàng A mua một trái phiếu có mệnh giá 100 triệu đồng, lãi suất 10% mỗi năm và ngày đáo hạn sau 12 tháng. Ngân hàng có ý định và khả năng giữ trái phiếu đến đáo hạn.

Các bước

  1. Với giả định trên, Ngân hàng A ghi nhận khoản đầu tư theo giá mua và phân loại là chứng khoán giữ đến đáo hạn.
  2. Với giả định trên, tiền lãi một năm được tính trên dư nợ giảm dần là 100 triệu × 10% × 6/12 = 5 triệu đồng trong kỳ đầu.
  3. Với giả định trên, khoản nợ gốc 100 triệu đồng được thu tại ngày đáo hạn.

Kết quả

Với giả định trên, khoản đầu tư phù hợp với phân loại HTM và có dòng tiền thu theo lịch.

Ghi chú

Phương pháp tính lãi trong ví dụ là dư nợ giảm dần; khoản lãi thực tế còn phụ thuộc điều khoản chứng khoán và phương pháp ngân hàng áp dụng.

Rủi ro và kiểm soát

Rủi ro chính gồm rủi ro thanh khoản khi ngân hàng cần bán trước đáo hạn và rủi ro lãi suất khi mặt bằng lãi suất thay đổi. Chênh lệch lãi suất, khả năng thanh toán và dự kiến dòng tiền cần được đánh giá định kỳ. Việc bán trước đáo hạn cần có lý do quản trị phù hợp và được ghi nhận theo quy trình kiểm soát.

Phân biệt với quy trình gần giống

HTM khác với chứng khoán sẵn sàng bán ở mục đích quản trị, vì khoản đầu tư được giữ đến đáo hạn thay vì chủ động tìm cơ hội bán. Nó cũng khác với chứng khoán kinh doanh, với mục tiêu tạo lợi nhuận từ biến động giá và giao dịch.

So sánh với Chứng khoán sẵn sàng bán

Tiêu chí Chứng khoán giữ đến đáo hạn Chứng khoán sẵn sàng bán
Bản chất Được giữ đến đáo hạn Được quản trị nhằm bán trong điều kiện phù hợp
Mục tiêu Nhận lãi và dòng tiền theo lịch Tạo lợi nhuận từ giao dịch và biến động giá

So sánh với Chứng khoán kinh doanh

Tiêu chí Chứng khoán giữ đến đáo hạn Chứng khoán kinh doanh
Mục đích đầu tư Giữ đến đáo hạn Giao dịch thường xuyên và hưởng lợi nhuận từ biến động giá
Tiêu chí phân loại Khả năng thực tế giữ đến đáo hạn Quyết định giao dịch và quản trị thường xuyên

Lưu ý và sai lầm thường gặp

  • Không nên sử dụng phân loại HTM để che giấu một khoản đầu tư gặp khó khăn trong thanh khoản.

  • Ý định giữ đến đáo hạn phải đi kèm khả năng thực tế, không chỉ là kế hoạch ban đầu.

  • Khoản đầu tư được quản trị nhằm bán trong điều kiện phù hợp có thể không còn phù hợp với phân loại HTM.

  • Cần đánh giá lại phân loại khi thay đổi ý định, mục đích đầu tư hoặc khả năng thanh khoản.

  • Không đồng nhất ý định mua với khả năng thực sự giữ đến đáo hạn.

  • Không xem HTM là giải pháp thay thế cho quản trị thanh khoản.

  • Không bỏ qua việc đánh giá lại phân loại khi hòan cảnh đầu tư thay đổi.

  • Không nhầm lãi suất coupon với tỷ suất sinh lời thực tế của khoản đầu tư.

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

Câu hỏi thường gặp

Điều kiện nào để phân loại chứng khoán là HTM?

Ngân hàng phải có ý định và khả năng thực tế giữ khoản đầu tư đến đáo hạn.

Có phải chứng khoán HTM không bao giờ phải bán sớm không?

Không. Khi xuất hiện lý do quản trị phù hợp, khoản đầu tư có thể được bán và cần đánh giá lại phân loại.

Ý định giữ đến đáo hạn có đủ để phân loại không?

Không, khả năng thực tế giữ đến đáo hạn cũng phải được xem xét.

HTM khác gì với chứng khoán kinh doanh?

HTM tập trung vào việc giữ đến đáo hạn, trong khi chứng khoán kinh doanh tập trung vào giao dịch và lợi nhuận từ biến động giá.

Khoá học liên quan