Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ là gì?
Tiếng Anh: Internal Credit Rating System · Viết tắt: ICRS
Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ là công cụ do ngân hàng tự xây dựng để phân loại mức độ rủi ro tín dụng của khách hàng vay. Hệ thống hỗ trợ quyết định cho vay, định giá khoản vay và trích lập dự phòng rủi ro phù hợp với khẩu vị rủi ro của từng ngân hàng.
Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ là gì?
Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ (tiếng Anh là Internal Credit Rating System, viết tắt ICRS) là tập hợp các phương pháp, mô hình và quy trình do ngân hàng tự thiết kế nhằm phân loại mức độ rủi ro tín dụng của từng khách hàng hoặc khoản vay. Hệ thống giúp ngân hàng chuẩn hoá đánh giá rủi ro thay vì phụ thuộc vào cảm tính từng cán bộ tín dụng.
Đặc điểm chính
ICRS thường gồm thang điểm hoặc thang hạng nhiều bậc từ rủi ro rất thấp đến rủi ro rất cao, có tiêu chí định lượng và định tính rõ ràng. Mỗi bậc kèm theo xác suất vỡ nợ ước tính để làm cơ sở so sánh. Mô hình cần được kiểm định, đối chiếu với dữ liệu thực tế và định kỳ hiệu chỉnh theo chu kỳ kinh tế.
Cách hoạt động
Ngân hàng thu thập dữ liệu tài chính, ngành nghề, lịch sử trả nợ và các yếu tố định tính của khách hàng, sau đó chạy qua mô hình để ra xếp hạng. Kết quả xếp hạng được dùng để quyết định có cho vay hay không, mức lãi suất áp dụng, giá trị khoản vay và tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro.
Vai trò trong hoạt động ngân hàng
ICRS là nền tảng của hoạt động quản trị rủi ro tín dụng và thường là yêu cầu bắt buộc theo chuẩn mực quản trị rủi ro của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Hệ thống giúp ngân hàng kiểm soát chất lượng danh mục, phát hiện sớm khách hàng có dấu hiệu suy giảm và hỗ trợ công tác báo cáo cấp quản trị.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định dưới đây minh hoạ cách ngân hàng phân loại khách hàng theo ICRS.
Tình huống
Giả sử Ngân hàng A áp dụng thang ICRS gồm 10 bậc, trong đó bậc 1 là rủi ro thấp nhất và bậc 10 là rủi ro cao nhất, và đang xét cho vay đối với hai khách hàng là Lan và Bình.
Các bước
- Với giả định trên, Lan có doanh thu ổn định, nợ phải trả thấp và lịch sử trả nợ đúng hạn nên được xếp bậc 2.
- Với giả định trên, Bình có dòng tiền biến động, tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu cao và từng trả chậm nên được xếp bậc 7.
- Với giả định trên, Ngân hàng A duyệt cho Lan vay với lãi suất ưu đãi vì bậc rủi ro thấp, đồng thời yêu cầu Bình bổ sung tài sản đảm bảo và áp lãi suất cao hơn.
Kết quả
Với giả định trên, việc dùng ICRS giúp Ngân hàng A ra quyết định nhất quán và phân biệt rõ chi phí rủi ro giữa hai khách hàng.
Phân biệt với khái niệm gần giống
ICRS dễ bị nhầm với chấm điểm tín dụng cá nhân và với xếp hạng tín dụng quốc gia, cần phân biệt rõ.
So sánh với Chấm điểm tín dụng cá nhân của công ty thông tin tín dụng
| Tiêu chí | Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ | Chấm điểm tín dụng cá nhân của công ty thông tin tín dụng |
|---|---|---|
| Phạm vi áp dụng | Áp dụng riêng cho từng ngân hàng và danh mục của ngân hàng | Áp dụng chung, nhiều tổ chức dùng chung dữ liệu |
| Mục đích chính | Quyết định cho vay, định giá, trích lập dự phòng | Tham khảo rủi ro khi giao dịch tín dụng rộng hơn |
So sánh với Xếp hạng tín dụng quốc gia do tổ chức quốc tế thực hiện
| Tiêu chí | Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ | Xếp hạng tín dụng quốc gia do tổ chức quốc tế thực hiện |
|---|---|---|
| Chủ thể xếp hạng | Ngân hàng tự xây dựng và vận hành | Tổ chức xếp hạng độc lập thực hiện |
| Đối tượng được xếp hạng | Khách hàng vay và khoản vay của ngân hàng | Chính phủ, doanh nghiệp lớn phát hành chứng khoán |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Một số điểm cần lưu ý khi sử dụng kết quả xếp hạng nội bộ.
- Nhầm ICRS với điểm tín dụng cá nhân do trung tâm thông tin tín dụng cung cấp, vì hai hệ thống dùng chung dữ liệu đầu vào nhưng khác mục đích sử dụng.
- Coi kết quả xếp hạng là bất biến trong khi mô hình cần hiệu chỉnh khi dữ liệu hoặc chu kỳ kinh tế thay đổi.
- Phụ thuộc hoàn toàn vào điểm số mà bỏ qua yếu tố định tính như uy tín ban lãnh đạo và ngành nghề.
- Không kiểm định ngược kết quả xếp hạng với tỷ lệ nợ xấu thực tế phát sinh.
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
ICRS có phải là điểm tín dụng cá nhân không?
Không. ICRS là hệ thống riêng của ngân hàng, dùng nội bộ để quyết định tín dụng, trong khi điểm tín dụng cá nhân do công ty thông tin tín dụng cung cấp và dùng chung.
Xếp hạng càng cao có nghĩa là rủi ro càng lớn không?
Phụ thuộc vào cách thiết kế thang điểm; có ngân hàng quy ước bậc cao là rủi ro lớn, có ngân hàng quy ước ngược lại nên cần đọc đúng quy ước.
ICRS có thay thế phán đoán của cán bộ tín dụng không?
Không. ICRS hỗ trợ chuẩn hoá đánh giá nhưng phán đoạn của con người vẫn cần ở các trường hợp đặc biệt hoặc thiếu dữ liệu.
ICRS có bắt buộc với mọi ngân hàng không?
Theo chuẩn mực quản trị rủi ro hiện hành, ngân hàng phải có hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ đủ độ tin cậy để phục vụ phân loại và trích lập dự phòng.
Bao lâu thì ICRS được đánh giá lại?
Ngân hàng thường kiểm định định kỳ và hiệu chỉnh khi có thay đổi lớn về danh mục hoặc điều kiện kinh tế.