Ngang giá sức mua là gì?
Tiếng Anh: Purchasing Power Parity · Viết tắt: PPP
Ngang giá sức mua là lý thuyết cho rằng tỷ giá hối đoái giữa hai đồng tiền sẽ điều chỉnh để sức mua của một giỏ hàng hoá tương đương ở hai quốc gia là ngang nhau. Khái niệm này giúp giải thích quan hệ giữa lạm phát, lãi suất và tỷ giá trong hoạt động ngoại hối của ngân hàng.
Ngang giá sức mua là gì?
Ngang giá sức mua (tiếng Anh là Purchasing Power Parity, viết tắt PPP) là lý thuyết kinh tế cho rằng tỷ giá giữa hai đồng tiền nên phản ánh sức mua tương đương của cùng một giỏ hàng hoá ở hai quốc gia. Khi hai sức mua được coi là cân bằng, một đơn vị tiền tệ nước này sẽ mua được lượng hàng hoá tương đương khi quy đổi theo tỷ giá.
Đặc điểm chính
Lý thuyết này có hai dạng phổ biến là tuyệt đối và tương đối. Dạng tuyệt đối so sánh trực tiếp giá cả cùng giỏ hàng giữa hai nước tại một thời điểm. Dạng tương đối xem xét sự thay đổi của tỷ giá theo chênh lệch lạm phát tích luỹ giữa hai quốc gia.
Cách hoạt động
Theo dạng tương đối, nếu quốc gia A có lạm phát cao hơn quốc gia B, đồng tiền A được kỳ vọng sẽ mất giá tương ứng để giữ nguyên sức mua khi quy đổi. Ngân hàng và nhà đầu tư dùng mối quan hệ này để ước lượng tỷ giá cân bằng dài hạn và đánh giá một đồng tiền đang định giá cao hay thấp.
Vai trò trong hoạt động ngân hàng
Lý thuyết PPP là khung tham chiếu trong quản trị rủi ro tỷ giá, phân tích ngoại hối và định giá sản phẩm liên quan đến nhiều đồng tiền. Bộ phận kinh doanh ngoại tệ thường kết hợp PPP với các yếu tố khác như lãi suất và cán cân thanh toán để ra quyết định.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định dưới đây minh hoạ cách tính tỷ giá theo lý thuyết PPP tương đối.
Tình huống
Giả sử một giỏ hàng ở nước X có giá 1.000 đơn vị tiền X, cùng giỏ hàng đó ở nước Y có giá 50 đơn vị tiền Y.
Các bước
- Với giả định trên, theo PPP tuyệt đối, tỷ giá cân bằng = 1.000 ÷ 50 = 20 đơn vị tiền X cho 1 đơn vị tiền Y.
- Với giả định trên, giả sử lạm phát năm đầu ở X là 4% và ở Y là 2%, chênh lệch lạm phát = 4% − 2% = 2%.
- Với giả định trên, theo PPP tương đối, tỷ giá kỳ vọng điều chỉnh tăng khoảng 2% để bù chênh lệch sức mua, tức tỷ giá mới ≈ 20 × 1,02 = 20,4 đơn vị tiền X cho 1 đơn vị tiền Y.
Kết quả
Với giả định trên, tỷ giá cân bằng theo PPP là 20 đơn vị tiền X cho 1 đơn vị tiền Y, và được kỳ vọng điều chỉnh khi chênh lệch lạm phát thay đổi.
Ghi chú
Ví dụ chỉ minh hoạ công thức, thực tế còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác.
Phân biệt với khái niệm gần giống
PPP dễ bị nhầm với ngang giá lãi suất vì cả hai đều liên quan đến tỷ giá và lạm phát.
So sánh với Ngang giá lãi suất
| Tiêu chí | Ngang giá sức mua | Ngang giá lãi suất |
|---|---|---|
| Cơ sở so sánh | Sức mua của giỏ hàng hoá | Lãi suất danh nghĩa giữa hai quốc gia |
| Yếu tố chính | Chênh lệch lạm phát | Chênh lệch lãi suất |
| Kỳ hạn phù hợp | Phân tích dài hạn | Phân tích ngắn hạn đến trung hạn |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Một số điểm cần nhớ khi vận dụng lý thuyết này.
- Coi PPP là quy luật chính xác tuyệt đối, trong khi thực tế chỉ là xu hướng dài hạn.
- Áp dụng PPP cho hàng hoá không thể giao dịch quốc tế dễ dẫn đến sai lệch.
- Nhầm lẫn giữa PPP tuyệt đối và PPP tương đối khi diễn giải.
- Bỏ qua chi phí vận chuyển, thuế quan và rào cản thương mại.
Công thức
Công thức: Δe ≈ (1 + iX) ÷ (1 + iY) − 1
- e: tỷ giá giữa tiền X và tiền Y
- P: giá cùng giỏ hàng tính bằng tiền tệ tương ứng
- iX: tỷ lệ lạm phát giai đoạn tính ở nước X
- iY: tỷ lệ lạm phát giai đoạn tính ở nước Y
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
Ngang giá sức mua là gì?
Là lý thuyết cho rằng tỷ giá phản ánh sức mua tương đương của cùng giỏ hàng hoá giữa hai quốc gia.
Hai dạng PPP khác nhau thế nào?
Dạng tuyệt đối so sánh giá cùng giỏ hàng tại một thời điểm, dạng tương đối tính theo chênh lệch lạm phát tích luỹ.
PPP có áp dụng cho ngắn hạn không?
PPP phù hợp hơn với phân tích dài hạn vì ngắn hạn còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác.
Ngân hàng dùng PPP để làm gì?
Dùng làm khung tham chiếu trong phân tích ngoại hối, đánh giá định giá đồng tiền và quản trị rủi ro tỷ giá.
PPP có giống ngang giá lãi suất không?
Không, PPP dựa trên sức mua và lạm phát còn ngang giá lãi suất dựa trên chênh lệch lãi suất danh nghĩa.