Lệnh phiếu là gì?
Tiếng Anh: Promissory Note · Viết tắt: PN
Lệnh phiếu là cam kết bằng văn bản trong đó người phát hành hứa thanh toán một khoản tiền xác định cho người thụ hưởng vào thời điểm nhất định. Đây là công cụ phổ biến trong thanh toán, cho vay và bảo chứng, giúp xác lập nghĩa vụ rõ ràng.
Lệnh phiếu là gì?
Lệnh phiếu (tiếng Anh là Promissory Note, viết tắt PN) là văn bản cam kết trả tiền do người có nghĩa vụ tự phát hành, trong đó ghi rõ số tiền, thời hạn và điều kiện thanh toán cho người thụ hưởng.
Mục đích và khi nào áp dụng
Lệnh phiếu được sử dụng khi một bên cần xác lập nghĩa vụ trả tiền bằng văn bản có giá trị pháp lý. Trong ngân hàng, công cụ này thường xuất hiện trong cấp tín dụng có bảo đảm, thanh toán thương mại và huy động vốn ngắn hạn giữa doanh nghiệp.
Các bước thực hiện
Trình tự phát hành và xử lý lệnh phiếu gồm các bước sau.
- Soạn lệnh phiếu: Bên phát hành ghi rõ số tiền, ngày đáo hạn và ký tên.
- Kiểm tra: Ngân hàng đối chiếu thông tin, xác minh chữ ký và tư cách pháp nhân.
- Giao dịch: Ngân hàng thực hiện chiết khấu, cầm cố hoặc bảo lãnh theo thoả thuận.
- Đáo hạn: Ngân hàng thu tiền từ bên phát hành vào ngày đến hạn.
- Hạch toán: Ghi nhận thu hồi và xử lý chênh lệch nếu có.
Bên tham gia và vai trò
Bên phát hành (người nợ) chịu trách nhiệm ghi và ký phát hành. Người thụ hưởng là chủ sở hữu quyền đòi tiền. Ngân hàng có thể đóng vai trò bảo lãnh, chiết khấu hoặc xác nhận nội dung lệnh phiếu.
Chứng từ thường liên quan
Hợp đồng tín dụng, hợp đồng cầm cố lệnh phiếu, đề nghị chiết khấu và giấy báo nợ. Khi dùng trong thanh toán quốc tế còn có bộ chứng từ liên quan.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định.
Tình huống
Giả sử doanh nghiệp Bình cần vay ngắn hạn và phát hành lệnh phiếu cho Ngân hàng A.
Các bước
- Với giả định trên, Bình ghi số tiền 500 triệu đồng, ngày đáo hạn 90 ngày và ký phát hành.
- Với giả định trên, Ngân hàng A chiết khấu lệnh phiếu với lãi suất chiết khấu 8%/năm.
- Với giả định trên, số tiền Bình nhận = 500 triệu − (500 triệu × 8% × 90/360) = 500 triệu − 10 triệu = 490 triệu đồng.
- Với giả định trên, đến ngày đáo hạn Ngân hàng A nhận lại 500 triệu đồng từ Bình.
Kết quả
Với giả định trên, lệnh phiếu được dùng làm công cụ huy động vốn ngắn hạn.
Rủi ro và kiểm soát
Lệnh phiếu có thể bị gian lận, sửa chữa hoặc bên phát hành mất khả năng thanh toán. Ngân hàng cần xác minh chữ ký, đối chiếu thông tin và theo dõi khả năng trả nợ trước khi giao dịch.
Phân biệt với quy trình gần giống
Lệnh phiếu thường bị nhầm với hối phiếu.
So sánh với Hối phiếu
| Tiêu chí | Lệnh phiếu | Hối phiếu |
|---|---|---|
| Bản chất | Do người nợ tự phát hành, hứa trả tiền | Do người ký phát ra lệnh cho ngân hàng trả tiền |
| Chủ thể ký | Người nợ (bên phát hành) | Người ký phát (bên đòi tiền) |
| Điều kiện thanh toán | Phụ thuộc cam kết của người phát hành | Phụ thuộc chấp nhận của người bị ký phát |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Một số điểm cần lưu ý khi sử dụng.
Lệnh phiếu là cam kết trả tiền của người phát hành, khác với hối phiếu thường chứa mệnh lệnh yêu cầu bên khác thanh toán. Khi tiếp nhận hoặc tài trợ dựa trên lệnh phiếu, ngân hàng cần kiểm tra hình thức, chữ ký, thẩm quyền, ngày đến hạn và khả năng thanh toán. Chiết khấu là một phương thức giao dịch theo thoả thuận, không phải công dụng bắt buộc của mọi lệnh phiếu. Cần phân biệt giá trị ghi trên giấy tờ với số tiền thực nhận sau khoản khấu trừ.
- Nhầm lệnh phiếu với hối phiếu vì cùng là chứng từ có giá trị thanh toán.
- Coi lệnh phiếu là séc dù hình thức và quy định pháp lý khác nhau.
- Quên kiểm tra chữ ký và tư cách pháp nhân của bên phát hành.
- Không ghi rõ ngày đáo hạn dẫn đến tranh chấp về thời điểm thanh toán.
Công thức
Công thức: Số tiền nhận trước = Mệnh giá − (Mệnh giá × Lãi suất chiết khấu × Số ngày chiết khấu / Cơ sở ngày)
- Mệnh giá: số tiền ghi trên lệnh phiếu
- Lãi suất chiết khấu: lãi suất ngân hàng áp dụng khi mua lại
- Số ngày chiết khấu: khoảng thời gian từ ngày mua đến ngày đáo hạn
- Cơ sở ngày: quy ước đếm ngày trong năm (thường là 360)
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
Lệnh phiếu khác séc ở điểm nào?
Lệnh phiếu là cam kết trả tiền do người nợ phát hành, còn séc là lệnh của chủ tài khoản yêu cầu ngân hàng trả.
Ngân hàng có thể chiết khấu lệnh phiếu không?
Có, khi lệnh phiếu đáp ứng điều kiện pháp lý và có bên phát hành đủ tín nhiệm.
Lệnh phiếu có bắt buộc xác nhận không?
Không bắt buộc, nhưng xác nhận giúp tăng tín nhiệm và khả năng chuyển nhượng.
Khi nào lệnh phiếu bị vô hiệu?
Khi thiếu yếu tố bắt buộc, bị sửa chữa không xác nhận hoặc bên phát hành bị tuyên bố mất năng lực hành vi.