Quy trình bao thanh toán là gì?
Tiếng Anh: Factoring process
Quy trình bao thanh toán là chuỗi bước ngân hàng mua lại hoặc chiết khấu các khoản phải thu của doanh nghiệp. Quy trình giúp doanh nghiệp chuyển nhanh khoản phải thu thành tiền mặt để duy trì hoạt động.
Quy trình bao thanh toán là gì?
Quy trình bao thanh toán (tiếng Anh là Factoring process) là tập hợp các bước ngân hàng thực hiện khi mua lại các khoản phải thu từ doanh nghiệp, có thể kèm theo dịch vụ quản lý và thu hộ khoản phải thu. Tuỳ mô hình, ngân hàng có thể mua lại có quyền truy đòi hoặc không quyền truy đòi.
Mục đích và khi nào áp dụng
Áp dụng khi doanh nghiệp có khoản phải thu phát sinh từ bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ và cần chuyển nhanh thành tiền. Mục đích chính là cải thiện dòng tiền, giảm áp lực quản lý công nợ và phân tán rủi ro tín dụng của bên mua cho ngân hàng.
Các bước thực hiện
Quy trình gồm các bước tuần tự từ tiếp nhận hồ sơ đến tất toán hợp đồng.
- Tiếp nhận hồ sơ: Doanh nghiệp nộp đề nghị bao thanh toán kèm hợp đồng mua bán và hoá đơn.
- Thẩm tra và đánh giá: Kiểm tra tính xác thực chứng từ và đánh giá tín dụng bên mua.
- Ký hợp đồng và thông báo: Ký hợp đồng bao thanh toán, thông báo cho bên mua về việc chuyển giao nghĩa vụ thanh toán.
- Tạm ứng tiền: Chuyển trước một phần giá trị khoản phải thu theo tỷ lệ tạm ứng đã thoả thuận.
- Theo dõi thu hộ: Quản lý công nợ và nhắc thanh toán đến khi bên mua thanh toán đầy đủ.
- Tất toán: Trừ phí dịch vụ và lãi tạm ứng, hoàn trả phần còn lại cho doanh nghiệp.
Bên tham gia và vai trò
Bên bán hàng là doanh nghiệp có khoản phải thu. Bên mua hàng là đơn vị phát sinh nghĩa vụ thanh toán. Ngân hàng cung cấp dịch vụ mua khoản phải thu và có thể đảm nhận thu hộ. Bộ phận tín dụng đánh giá bên mua, bộ phận vận hành xử lý hồ sơ và theo dõi thanh toán.
Chứng từ thường liên quan
Hợp đồng mua bán hoặc hợp đồng kinh tế phát sinh khoản phải thu. Hoá đơn bán hàng hoặc chứng từ tương đương. Đề nghị bao thanh toán và hợp đồng bao thanh toán kèm phụ lục. Bảng kê khoản phải thu, văn bản thông báo chuyển giao nghĩa vụ cho bên mua.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định.
Tình huống
Giả sử An là chủ doanh nghiệp bán hàng, ngân hàng thực hiện bao thanh toán. Doanh nghiệp An có khoản phải thu từ Bình.
Các bước
- Với giả định trên, doanh nghiệp An nộp hợp đồng mua bán và hoá đơn bán hàng cho ngân hàng.
- Với giả định trên, ngân hàng đánh giá tín dụng bên mua là Bình và thông báo hạn mức tạm ứng tối đa.
- Với giả định trên, ngân hàng tạm ứng tiền mua khoản phải thu trị giá 200 triệu đồng với mức tạm ứng 80% tương ứng 160 triệu đồng, phần còn lại giải ngân khi thu hộ xong trừ phí và lãi.
- Với giả định trên, ngân hàng gửi thông báo cho Bình để chuyển tiền thanh toán trực tiếp về tài khoản chỉ định.
- Với giả định trên, khi Bình thanh toán 200 triệu đồng, ngân hàng trừ phí dịch vụ và lãi tạm ứng rồi hoàn trả phần còn lại cho An.
Kết quả
Với giả định trên, doanh nghiệp An nhận tiền sớm, ngân hàng thu phí dịch vụ và lãi từ phần tạm ứng, Bình thanh toán đúng nghĩa vụ.
Ghi chú
Trường hợp có quyền truy đòi, nếu Bình không thanh toán, ngân hàng có thể yêu cầu An hoàn trả phần đã tạm ứng.
Rủi ro và kiểm soát
Rủi ro chính là bên mua không thanh toán đúng hạn hoặc giao dịch mua bán không có thật. Kiểm soát bằng cách xác minh chứng từ gốc, đánh giá tín dụng bên mua, theo dõi dòng tiền thu hộ và áp dụng hạn mức. Với mô hình có quyền truy đòi, rủi ro tín dụng cuối cùng thuộc về bên bán nên cần đánh giá năng lực hoàn trả của bên bán khi truy đòi phát sinh.
Phân biệt với quy trình gần giống
Dễ nhầm với chiết khấu hoá đơn và với quy trình cho vay thông thường.
So sánh với Chiết khấu hoá đơn
| Tiêu chí | Quy trình bao thanh toán | Chiết khấu hoá đơn |
|---|---|---|
| Bản chất | Mua lại khoản phải thu thường kèm quản lý công nợ | Chiết khấu bộ chứng từ thương mại, thường liên quan thư tín dụng |
| Mục đích | Tài trợ vốn và hỗ trợ thu hộ | Rút tiền trước khi chứng từ đến hạn |
| Thời hạn | Trung và dài hạn theo vòng quay khoản phải thu | Ngắn hạn theo kỳ hạn chứng từ |
So sánh với Cho vay thông thường
| Tiêu chí | Quy trình bao thanh toán | Cho vay thông thường |
|---|---|---|
| Bản chất | Mua khoản phải thu từ bên bán | Cấp tín dụng dựa trên nhu cầu vốn của khách |
| Nguồn trả nợ | Dòng tiền thu hộ từ bên mua | Dòng tiền hoạt động của khách vay |
| Tài sản đảm bảo | Khoản phải thu được mua lại | Tài sản đảm bảo theo hợp đồng tín dụng |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Một số điểm cần lưu ý khi áp dụng.
- Nhầm lẫn bao thanh toán với cho vay có tài sản đảm bảo là khoản phải thu vì nguồn trả nợ và rủi ro khác nhau.
- Không kiểm tra tính xác thực của hoá đơn và hợp đồng mua bán, dẫn đến giao dịch không có thật.
- Không thông báo đầy đủ cho bên mua nên bên mua vẫn thanh toán cho bên bán gây tranh chấp.
- Không phân biệt rõ mô hình có quyền truy đòi và không quyền truy đòi, ảnh hưởng đến cách hạch toán rủi ro.
- Không xem xét chu kỳ thanh toán của bên mua, làm hạn mức tạm ứng không sát thực tế.
Công thức
Công thức: Tiền tạm ứng = Giá trị khoản phải thu × Tỷ lệ tạm ứng; Số tiền hoàn trả cuối cùng = Giá trị thu hộ - Tiền tạm ứng - Phí dịch vụ - Lãi tạm ứng
- Giá trị khoản phải thu: tổng tiền ghi trên hoá đơn hoặc hợp đồng
- Tỷ lệ tạm ứng: phần trăm giá trị khoản phải thu mà ngân hàng chuyển trước
- Phí dịch vụ: phí cho việc mua khoản phải thu và quản lý thu hộ
- Lãi tạm ứng: lãi tính trên số tiền đã tạm ứng đến khi khoản phải thu được thanh toán
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
Bao thanh toán khác cho vay thế nào?
Bao thanh toán mua lại khoản phải thu và dòng tiền trả nợ đến từ bên mua, còn cho vay cấp tín dụng dựa trên nhu cầu vốn của khách.
Có phải lúc nào ngân hàng cũng chịu rủi ro bên mua?
Không, tuỳ mô hình có hoặc không quyền truy đòi. Mô hình không truy đòi ngân hàng chịu rủi ro bên mua, mô hình có truy đòi thì bên bán chịu rủi ro cuối cùng.
Doanh nghiệp được bao nhiêu phần trăm giá trị khoản phải thu?
Tỷ lệ tạm ứng do ngân hàng quyết định sau khi đánh giá tín dụng bên mua và chất lượng khoản phải thu.
Bên mua có bắt buộc phải thanh toán cho ngân hàng không?
Phải khi đã nhận thông báo chuyển giao nghĩa vụ thanh toán theo hợp đồng bao thanh toán.
Phí dịch vụ gồm những gì?
Gồm phí mua khoản phải thu, phí quản lý công nợ và lãi trên phần tạm ứng đến khi thu hộ xong.