Thời lượng là gì?
Tiếng Anh: Duration
Thời lượng là chỉ tiêu đo lường mức độ nhạy của giá trái phiếu trước thay đổi lãi suất, được tính bằng trung bình thời gian nhận dòng tiền có trọng số. Khái niệm này giúp ngân hàng ước lượng và quản trị rủi ro lãi suất trên sổ ngân hàng.
Thời lượng là gì?
Thời lượng (tiếng Anh là Duration) là chỉ tiêu phản ánh trung bình có trọng số thời gian nhận dòng tiền của một tài sản tài chính, đồng thời thể hiện mức độ nhạy của giá trị tài sản trước biến động lãi suất. Đây là một công cụ quan trọng trong quản trị rủi ro lãi suất tại ngân hàng.
Đặc điểm chính
Thời lượng được tính dựa trên tất cả dòng tiền (gồm gốc và lãi) của tài sản, có xét đến giá trị thời gian của tiền. Thời lượng càng lớn thì giá tài sản càng nhạy khi lãi suất thị trường thay đổi và ngược lại. Đối với trái phiếu không trả lãi (zero coupon), thời lượng bằng đúng thời gian đáo hạn.
Cách hoạt động
Để tính thời lượng, ngân hàng lập danh sách toàn bộ dòng tiền dự kiến của tài sản (gồm gốc và lãi từng kỳ) rồi quy về giá trị hiện tại theo lãi suất chiết khấu. Sau đó, trọng số của mỗi dòng tiền là giá trị hiện tại của nó chia cho tổng giá trị hiện tại của toàn bộ tài sản; thời lượng là tổng của thời gian nhận dòng tiền nhân trọng số tương ứng. Kết quả tính theo đơn vị thời gian (năm, quý, tháng) và được dùng để ước lượng phần trăm thay đổi giá tài sản khi lãi suất dịch chuyển theo công thức số học gần đúng.
Vai trò trong hoạt động ngân hàng
Thời lượng giúp đơn vị quản trị rủi ro xác định mức thay đổi giá trị sổ ngân hàng khi lãi suất biến động, từ đó đặt hạn mức rủi ro lãi suất phù hợp. Ngoài ra, thời lượng còn được sử dụng để so khớp kỳ hạn giữa tài sản và nguồn vốn, xây dựng chiến lược phòng vệ bằng các công cụ lãi suất, đồng thời là một đầu vào khi định giá trái phiếu và phân tích lợi tức.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định dưới đây minh họa cách hiểu thời lượng.
Tình huống
Giả sử ngân hàng nắm giữ một trái phiếu có mệnh giá 100 triệu đồng, trả lãi 5%/năm một lần vào cuối năm, hoàn trả gốc vào cuối năm thứ hai, và tỷ lệ chiết khấu là 5%/năm.
Các bước
- Với giả định trên, giá trị hiện tại của dòng tiền năm thứ nhất = 100 triệu × 5% / (1 + 5%) = 4,76 triệu đồng.
- Với giả định trên, giá trị hiện tại của dòng tiền năm thứ hai = (100 triệu + 5 triệu) / (1 + 5%)² = 95,24 triệu đồng.
- Với giả định trên, tổng giá trị hiện tại các dòng tiền = 4,76 + 95,24 = 100 triệu đồng.
- Với giả định trên, trọng số dòng tiền năm thứ nhất = 4,76 / 100 = 0,0476; năm thứ hai = 95,24 / 100 = 0,9524.
- Với giả định trên, thời lượng = 1 × 0,0476 + 2 × 0,9524 = 1,95 năm.
Kết quả
Với giả định trên, thời lượng của trái phiếu xấp xỉ 1,95 năm; nếu lãi suất chiết khấu tăng một điểm phần trăm thì giá trái phiếu giảm xấp xỉ 1,95% theo công thức gần đúng. Đây chỉ là phép tính minh họa khái niệm.
Phân biệt với khái niệm gần giống
Thời lượng dễ bị nhầm với kỳ hạn đáo hạn và với lãi suất.
So sánh với Kỳ hạn đáo hạn
| Tiêu chí | Thời lượng | Kỳ hạn đáo hạn |
|---|---|---|
| Phản ánh | Trung bình có trọng số thời gian nhận dòng tiền | Thời điểm hoàn trả gốc cuối cùng |
| Xét đến dòng tiền lãi | Có tính toàn bộ dòng tiền | Không tính các kỳ trả lãi trước |
So sánh với Lãi suất
| Tiêu chí | Thời lượng | Lãi suất |
|---|---|---|
| Bản chất | Đơn vị thời gian (năm) | Phần trăm trên một kỳ |
| Mục đích | Đo nhạy giá tài sản | Chi phí vay hoặc lợi tức |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Một số điểm cần lưu ý khi áp dụng.
- Nhầm thời lượng với kỳ hạn đáo hạn vì với trái phiếu không trả lãi thì hai giá trị này trùng nhau.
- Giả định công thức số học gần đúng cho mọi mức thay đổi lãi suất, trong khi sai số tăng khi biến động lớn.
- Quên đổi đơn vị thời gian cho khớp giữa tần suất trả lãi và đơn vị tính thời lượng.
- Chỉ dùng thời lượng cho danh mục trái phiếu mà bỏ qua yếu tố tài sản khác có dòng tiền.
- So sánh thời lượng giữa các tài sản có lãi suất chiết khấu rất khác nhau có thể gây hiểu nhầm.
Công thức
Công thức: D = (Tổng của t × PV(CF_t) chia cho Tổng PV(CF_t))
- t: thời điểm nhận dòng tiền tính theo số kỳ
- PV(CF$1t): giá trị hiện tại của dòng tiền tại thời điểm t
- D: thời lượng tính theo cùng đơn vị với t
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
Thời lượng đo bằng đơn vị gì?
Thời lượng thường đo bằng năm, có thể đổi sang quý hoặc tháng tùy tần suất dòng tiền.
Thời lượng có phải là kỳ hạn đáo hạn không?
Không; kỳ hạn đáo hạn chỉ là thời điểm hoàn trả gốc cuối cùng, còn thời lượng tính trên toàn bộ dòng tiền.
Thời lượng lớn hơn nghĩa là rủi ro lãi suất cao hơn?
Đúng trong giới hạn của công thức gần đúng; thời lượng lớn thì giá nhạy với lãi suất hơn.
Có nhiều cách tính thời lượng không?
Có, thông dụng là thời lượng Macaulay và thời lượng sửa đổi dùng cho phân tích nhạy giá.