Phòng ngừa rủi ro là gì?

Tiếng Anh: Hedging

Cập nhật · 6 phút đọc · Quản trị rủi ro

Minh hoạ cho thuật ngữ Phòng ngừa rủi ro
Tóm tắt nhanh

Phòng ngừa rủi ro là chiến lược ngân hàng dùng các công cụ tài chính để giảm tổn thất khi lãi suất, tỷ giá hoặc giá cả hàng hoá biến động bất lợi. Mục tiêu là bảo vệ giá trị danh mục mà vẫn duy trì hoạt động tín dụng và thanh toán.

Phòng ngừa rủi ro là gì?

Phòng ngừa rủi ro (tiếng Anh là Hedging) là việc sử dụng các công cụ tài chính phái sinh hoặc thỏa thuận bù trừ nhằm giảm tổn thất tiềm ẩn khi lãi suất, tỷ giá hoặc giá cả biến động bất lợi.

Đặc điểm chính

Hoạt động dựa trên nguyên tắc một vị thế tổn thất ở danh mục gốc được bù bằng lợi nhuận từ vị thế ngược chiều trên công cụ phòng ngừa. Phòng ngừa rủi ro không loại bỏ hoàn toàn rủi ro mà chuyển phần lớn rủi ro sang bên đối tác chấp nhận. Chi phí thực hiện gồm phí giao dịch, chênh lệch giá mua bán và phần bù rủi ro thanh khoản.

Cách hoạt động

Ngân hàng xác định rủi ro đang chịu, ví dụ rủi ro lãi suất khi cho vay dài hạn với lãi suất cố định, rủi ro tỷ giá khi có khoản phải thu bằng ngoại tệ hoặc rủi ro giá khi nắm giữ hàng hoá vật chất. Sau đó ngân hàng mở vị thế ngược chiều bằng hợp đồng tương lai, quyền chọn, hoán đổi hoặc giao dịch kỳ hạn. Khi yếu tố thị trường biến động bất lợi, khoản lỗ ở danh mục được bù bằng khoản lãi từ vị thế phòng ngừa. Khi thị trường diễn biến thuận lợi, kết quả ròng vẫn được đảm bảo gần mức kỳ vọng ban đầu.

Vai trò trong hoạt động ngân hàng

Phòng ngừa rủi ro nằm trong khâu quản trị rủi ro thị trường, gắn liền với khẩu vị rủi ro và chính sách dự trữ của ngân hàng. Nhờ vậy, ngân hàng kiểm soát biến động thu nhập ròng, ổn định giá trị danh mục tài sản và tài sản có nguồn gốc vốn. Công cụ này hỗ trợ tuân thủ yêu cầu an toàn vốn và thử nghiệm sức chịu đựng trước các kịch bản bất lợi. Đồng thời, phòng ngừa còn giúp bảo vệ giá trị dài hạn cho cổ đông và người gửi tiền.

Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định dưới đây minh hoạ cách phòng ngừa rủi ro lãi suất.

Tình huống

Giả sử Ngân hàng A cho Công ty B vay 100 tỷ đồng với lãi suất cố định 8%/năm trong ba năm và lo ngại lãi suất thị trường sẽ tăng, làm chi phí huy động vượt thu nhập lãi.

Các bước

  1. Với giả định trên, ngân hàng ký hoán đổi để trả lãi cố định và nhận lãi thả nổi theo lãi suất tham chiếu; dòng tiền nhận thả nổi có thể bù một phần chi phí vốn tăng.
  2. Với giả định trên, khi lãi suất tham chiếu tăng, khoản nhận thả nổi tăng theo công thức hợp đồng; mức bù thực tế còn tùy kỳ hạn, giá trị danh nghĩa và chênh lệch giữa lãi suất tham chiếu với chi phí vốn.

Kết quả

Với giả định trên, hoán đổi có thể giảm một phần độ nhạy của dòng tiền trước biến động lãi suất nhưng không loại bỏ rủi ro cơ sở, rủi ro đối tác hoặc chi phí giao dịch.

Ghi chú

Ngược lại, nếu lãi suất giảm mạnh, phần lãi nhận từ hoán đổi có thể không bù đủ vì tổn thất ở thị trường giảm hơn so với tổn thất mà ngân hàng vốn dự phòng.

Phân biệt với khái niệm gần giống

Phòng ngừa rủi ro thường bị đánh đồng với đầu cơ và với bảo hiểm. Sự khác biệt nằm ở mục đích, thời gian nắm giữ và cơ chế chuyển rủi ro.

So sánh với Đầu cơ

Tiêu chí Phòng ngừa rủi ro Đầu cơ
Mục đích Bảo vệ danh mục hiện có khỏi biến động bất lợi Tìm kiếm lợi nhuận từ biến động giá
Thời gian nắm giữ Ngắn hạn hoặc đến khi đối ứng kết thúc Thường ngắn hạn, dựa trên dự đoán xu hướng
Nắm giữ tài sản cơ sở Có thể không cần Thường nắm giữ trực tiếp hoặc qua công cụ phái sinh

So sánh với Bảo hiểm

Tiêu chí Phòng ngừa rủi ro Bảo hiểm
Công cụ Phái sinh, hoán đổi, giao dịch kỳ hạn Hợp đồng bảo hiểm do công ty bảo hiểm phát hành
Đối tượng bù đắp Tổn thất tài chính theo biến động thị trường Tổn thất theo rủi ro cụ thể đã thoả thuận trước
Phạm vi rủi ro Rủi ro thị trường, lãi suất, tỷ giá, giá hàng hoá Rủi ro tổn thất vật chất, sức khoẻ, trách nhiệm dân sự

Lưu ý và sai lầm thường gặp

Một số điểm thực hành quan trọng cần nhớ.

  • Nhầm phòng ngừa với đầu cơ vì cùng dùng phái sinh, nhưng mục đích bảo vệ khác với mục đích tìm kiếm lợi nhuận.
  • Nghĩ rằng phòng ngừa loại bỏ hoàn toàn rủi ro, trong khi thực tế chỉ giảm phần lớn và vẫn còn rủi ro cơ sở với rủi ro đối tác.
  • Bỏ qua chi phí giao dịch, phí quyền chọn và chênh lệch giá mua bán, dẫn đến ước tính sai hiệu quả vị thế phòng ngừa.
  • Quên đánh giá rủi ro đối tác khi phòng ngừa qua ngân hàng khác hoặc qua phái sinh tập trung.
  • Thiếu kịch bản sức chịu đựng trước khi chọn công cụ, khiến vị thế phòng ngừa không khớp với danh mục gốc.

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

Câu hỏi thường gặp

Phòng ngừa rủi ro có đảm bảo lợi nhuận không?

Không, phòng ngừa chỉ giảm biến động bất lợi, không đảm bảo kết quả và vẫn phát sinh chi phí thực hiện.

Ngân hàng thường dùng công cụ nào để phòng ngừa?

Phổ biến là hợp đồng tương lai, quyền chọn, hoán đổi lãi suất, hoán đổi tỷ giá và giao dịch kỳ hạn ngoại tệ.

Phòng ngừa có khác gì với đa dạng hoá danh mục?

Đa dạng hoá phân tán rủi ro giữa các tài sản, còn phòng ngừa dùng vị thế ngược chiều để bù tổn thất.

Khi nào không nên phòng ngừa?

Khi chi phí phòng ngừa lớn hơn tổn thất dự kiến hoặc khi rủi ro rất nhỏ và có thể chấp nhận được.