Chứng khoán hoá là gì?

Tiếng Anh: Securitization

Cập nhật · 5 phút đọc · Bảo hiểm ngân hàng (Bancassurance)

Minh hoạ cho thuật ngữ Chứng khoán hoá
Tóm tắt nhanh

Chứng khoán hoá là cách gom nhóm các khoản phải thu thành một tài sản tài chính mới, sau đó phát hành ra thị trường dưới dạng chứng khoán để huy động vốn từ nhà đầu tư. Trong ngân hàng, đây là công cụ quan trọng giúp chuyển rủi ro và chuyển hoá tín dụng thành tài sản có thể giao dịch.

Chứng khoán hoá là gì?

Chứng khoán hoá (tiếng Anh là Securitization) là quy trình tài chính trong đó các tài sản tạo ra dòng tiền trong tương lai (như khoản cho vay, khoản phải thu, hợp đồng bảo hiểm) được gom nhóm lại, chuyển giao cho một phương tiện mục đích đặc biệt, rồi phát hành ra thị trường dưới dạng chứng khoán. Nhà đầu tư mua chứng khoán này và nhận lại dòng tiền phát sinh từ tài sản gốc.

Đặc điểm chính

Chứng khoán hoá tách rủi ro của tài sản gốc khỏi bên phát hành ban đầu, đồng thời chuyển nhóm tài sản kém thanh khoản thành chứng khoán có thể mua bán. Cấu trúc phát hành thường chia thành nhiều tầng (trái phiếu cao cấp, trung cấp, bậc thấp) theo thứ tự ưu tiên nhận tiền.

Cách hoạt động

Quy trình gồm bốn bước chính: gom nhóm tài sản có dòng tiền ổn định, chuyển giao nhóm tài sản sang một phương tiện mục đích đặc biệt, phát hành chứng khoán theo các tầng ưu tiên, và dùng tiền thu được để hoàn trả cho bên đã chuyển giao tài sản.

Vai trò trong hoạt động ngân hàng

Trong ngân hàng - bảo hiểm, chứng khoán hoá giúp chuyển rủi ro từ bảng cân đối sang nhà đầu tư, giải phóng vốn cho hoạt động cho vay mới, đa dạng nguồn thu và tạo thêm kênh tiếp cận khách hàng. Với phía bảo hiểm, kỹ thuật này còn giúp chuyển rủi ro thiên tai hoặc rủi ro dài hạn sang thị trường vốn.

Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định dưới đây minh hoạ cách chứng khoán hoá giúp ngân hàng hoàn trả vốn và chuyển rủi ro.

Tình huống

Giả sử Ngân hàng A có nhóm các khoản cho vay mua xe trị giá 100 tỷ đồng và muốn giải phóng vốn.

Các bước

  1. Với giả định trên, Ngân hàng A gom nhóm khoản vay này rồi chuyển giao cho phương tiện mục đích đặc biệt.
  2. Với giả định trên, phương tiện này phát hành ba tầng chứng khoán: tầng cao cấp 70 tỷ đồng, tầng trung cấp 20 tỷ đồng, tầng bậc thấp 10 tỷ đồng.
  3. Với giả định trên, nhà đầu tư mua ba tầng chứng khoán tổng 100 tỷ đồng và tiền này được chuyển về Ngân hàng A.

Kết quả

Với giả định trên, Ngân hàng A thu đủ 100 tỷ đồng để bù vốn cho vay mới, còn rủi ro tín dụng được chia theo từng tầng cho nhà đầu tư.

Phân biệt với khái niệm gần giống

Chứng khoán hoá dễ nhầm với phát hành trái phiếu thông thường hoặc với hoạt động bảo hiểm tái bảo hiểm.

So sánh với Phát hành trái phiếu thông thường

Tiêu chí Chứng khoán hoá Phát hành trái phiếu thông thường
Nguồn trả Tài sản gốc được tách riêng Tài sản tổng thể của bên phát hành
Rủi ro gắn với Dòng tiền của nhóm tài sản Toàn bộ hoạt động của bên phát hành

Lưu ý và sai lầm thường gặp

Cần lưu ý một số điểm khi tìm hiểu về chứng khoán hoá.

  • Cho rằng chứng khoán hoá là vay nợ đơn thuần của bên phát hành.
  • Nhầm chứng khoán hoá với bán nợ xấu hoặc bán khoản phải thu.
  • Bỏ qua việc chứng khoán hoá có thể khuếch đại rủi ro hệ thống nếu thông tin tài sản gốc thiếu minh bạch.
  • Quên rằng rủi ro vẫn tồn tại và chỉ được chuyển sang nhà đầu tư theo từng tầng.

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

Câu hỏi thường gặp

Chứng khoán hoá có phải là bán nợ không?

Không hoàn toàn. Nhóm tài sản được gom lại, chuyển sang phương tiện đặc biệt rồi phát hành chứng khoán, không phải bán đơn lẻ từng khoản nợ.

Ai hưởng dòng tiền từ tài sản gốc?

Dòng tiền từ tài sản gốc được chia cho nhà đầu tư theo thứ tự ưu tiên của từng tầng chứng khoán.

Vì sao ngân hàng thực hiện chứng khoán hoá?

Để hoàn trả vốn, giảm rủi ro tập trung và đáp ứng yêu cầu vốn theo chính sách quản lý.

Chứng khoán hoá liên quan đến bảo hiểm ngân hàng như thế nào?

Có thể dùng để chuyển rủi ro thiên tai hoặc rủi ro dài hạn ra thị trường vốn, giúp giảm áp lực dự phòng.