Phân tích độ nhạy là gì?

Tiếng Anh: Sensitivity analysis

Cập nhật · 6 phút đọc · Quản trị rủi ro

Minh hoạ cho thuật ngữ Phân tích độ nhạy
Tóm tắt nhanh

Phân tích độ nhạy là quy trình quản trị rủi ro nhằm đo lường mức thay đổi của một chỉ tiêu tài chính khi các biến số đầu vào thay đổi. Quy trình giúp ngân hàng nhận diện các yếu tố có ảnh hưởng lớn để ưu tiên kiểm soát.

Phân tích độ nhạy là gì?

Phân tích độ nhạy (tiếng Anh là Sensitivity analysis) là quy trình quản trị rủi ro nhằm xem xét giá trị một chỉ tiêu tài chính biến động bao nhiêu khi từng biến số đầu vào thay đổi trong khi các biến khác giữ nguyên. Phân tích độ nhạy khác với stress test ở chỗ thường chỉ tác động lên một biến tại một thời điểm, còn stress test có thể kết hợp nhiều biến cùng lúc.

Mục đích và khi nào áp dụng

Phân tích độ nhạy giúp xác định yếu tố nào có ảnh hưởng lớn nhất đến kết quả tài chính, từ đó tập trung giám sát và kiểm soát. Quy trình thường áp dụng khi định giá sản phẩm, lập ngân sách, đánh giá phương án kinh doanh và rà soát mô hình rủi ro lãi suất, tín dụng hay thanh khoản.

Các bước thực hiện

Quy trình gồm các bước sau.

  1. Xác định chỉ tiêu: Chọn chỉ tiêu tài chính cần đo lường độ nhạy.
  2. Chọn biến đầu vào: Liệt kê các yếu tố có thể ảnh hưởng đến chỉ tiêu.
  3. Thiết lập kịch bản: Xây dựng dải giá trị mới cho từng biến và giữ nguyên các biến còn lại.
  4. Tính toán: Chạy mô hình và ghi nhận mức thay đổi của chỉ tiêu theo từng kịch bản.
  5. Diễn giải: Xác định biến có độ nhạy cao nhất và đề xuất điều chỉnh kiểm soát.

Bên tham gia và vai trò

Bộ phận quản trị rủi ro thường chủ trì xây dựng mô hình và đề xuất kịch bản. Khối kinh doanh cung cấp biến số đầu vào và phản hồi về tính khả thi. Khối tài chính đối chiếu kết quả với báo cáo nội bộ. Ban lãnh đạo phê duyệt mức biến động được chấp nhận.

Chứng từ thường liên quan

Bảng mô tả biến số và kịch bản biến động. Bảng kết quả phân tích độ nhạy theo từng biến. Biên bản họp phê duyệt mức dao động. Tài liệu mô tả mô hình tính toán và giả định đi kèm.

Ví dụ minh hoạ

Tình huống giả định.

Tình huống

Giả sử ngân hàng muốn xem lợi nhuận một khoản vay thay đổi khi lãi suất cho vay dao động, biết doanh thu hoạt động là 1.000.000.000 đồng và chi phí hoạt động là 600.000.000 đồng.

Các bước

  1. Với giả định trên, khi lãi suất cho vay là 10%/năm, lãi thu từ khoản vay là 500.000.000 đồng nên lợi nhuận = 1.000.000.000 + 500.000.000 − 600.000.000 = 900.000.000 đồng.
  2. Với giả định trên, khi lãi suất cho vay tăng thành 12%/năm, lãi thu là 600.000.000 đồng nên lợi nhuận = 1.000.000.000 + 600.000.000 − 600.000.000 = 1.000.000.000 đồng.
  3. Với giả định trên, khi lãi suất cho vay giảm còn 8%/năm, lãi thu là 400.000.000 đồng nên lợi nhuận = 1.000.000.000 + 400.000.000 − 600.000.000 = 800.000.000 đồng.

Kết quả

Với giả định trên, mỗi biến động 2 điểm phần trăm của lãi suất làm lợi nhuận thay đổi 100.000.000 đồng; biến lãi suất được xác định là yếu tố có độ nhạy cao.

Ghi chú

Số liệu chỉ phục vụ minh hoạ và cần kiểm chứng khi áp dụng thực tế.

Rủi ro và kiểm soát

Rủi ro chính là kết luận sai khi mô hình chưa phản ánh đúng quan hệ giữa các biến. Rủi ro khác là chọn kịch bản quá hẹp khiến yếu tố rủi ro thực tế bị bỏ sót. Kiểm soát bằng cách rà soát mô hình định kỳ, mở rộng biên độ dao động và đối chiếu với kết quả thực tế.

Phân biệt với quy trình gần giống

Dễ nhầm với phân tích kịch bản và stress test ở mục phân biệt bên dưới.

So sánh với Phân tích kịch bản

Tiêu chí Phân tích độ nhạy Phân tích kịch bản
Số biến thay đổi đồng thời Một biến tại một thời điểm Nhiều biến cùng lúc
Mục tiêu Xác định yếu tố nhạy nhất Mô tả trạng thái tổng thể

So sánh với Stress test

Tiêu chí Phân tích độ nhạy Stress test
Tần suất kiểm tra Có thể thực hiện hằng quý hoặc thường xuyên hơn Thường thực hiện theo đợt khi có yêu cầu
Mức biến động kịch bản Dao động vừa phải quanh giá trị cơ sở Dao động cực đoan ngoài dải bình thường

Lưu ý và sai lầm thường gặp

Một số điểm cần nhớ.

  • Nhầm phân tích độ nhạy với stress test vì cùng làm thay đổi biến số.
  • Chỉ chọn một vài kịch bản hẹp, bỏ sót yếu tố rủi ro thực tế.
  • Dùng mô hình cũ không cập nhật giả định khiến kết quả lệch.
  • Quên đối chiếu kết quả phân tích với số liệu thực tế phát sinh.
  • Không ghi rõ giả định đi kèm gây khó diễn giải cho người đọc.

Công thức

Công thức: ΔK = K(biến mới) − K(biến cơ sở)

  • ΔK: mức thay đổi của chỉ tiêu tài chính
  • K: giá trị chỉ tiêu tài chính khi thay đổi biến
  • biến cơ sở: giá trị gốc của biến đầu vào
  • biến mới: giá trị giả định của biến đầu vào

Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.

Câu hỏi thường gặp

Phân tích độ nhạy đo lường gì?

Đo lường mức thay đổi của chỉ tiêu tài chính khi một biến đầu vào thay đổi trong khi các biến khác giữ nguyên.

Khác gì với stress test?

Phân tích độ nhạy thường tác động lên một biến ở mức dao động vừa phải; stress test có thể kết hợp nhiều biến ở mức cực đoan.

Khi nào nên chạy lại phân tích?

Nên chạy lại khi điều kiện thị trường thay đổi hoặc khi cập nhật mô hình và biến số.

Công thức tính như thế nào?

Lấy giá trị chỉ tiêu khi biến mới trừ giá trị chỉ tiêu khi biến cơ sở.

Ai chịu trách nhiệm chính?

Bộ phận quản trị rủi ro thường chủ trì, phối hợp khối kinh doanh và tài chính.

Khoá học liên quan