Securities lending là gì?
Tiếng Anh: Securities lending
Securities lending là quy trình ngân hàng cho bên khác mượn chứng khoán trong một khoảng thời gian, thường hay đi kèm khoản thế chấp bằng tiền hoặc chứng khoán khác. Quy trình giúp tăng tính thanh khoản trên thị trường và tạo thêm thu nhập phí cho ngân hàng.
Securities lending là gì?
Securities lending (tạm dịch: cho vay chứng khoán) là quy trình ngân hàng cho một bên khác tạm thời sử dụng một số chứng khoán nhất định thuộc danh mục của mình trong một khoảng thời gian thoả thuận, theo hợp đồng và có thế chấp bảo đảm.
Mục đích và khi nào áp dụng
Áp dụng khi ngân hàng có chứng khoán nằm yên trong danh mục mà vẫn có thể cho mượn để gia tăng hiệu quả sử dụng tài sản. Quy trình cũng được dùng để hỗ trợ các giao dịch trên thị trường như bán khống, giao dịch đối ứng hoặc phòng ngừa rủi ro khi người tham gia tạm thời thiếu chứng khoán để bàn giao.
Các bước thực hiện
Quy trình gồm các bước nêu ở phần dưới.
- Tiếp nhận yêu cầu: Nhận đề nghị mượn chứng khoán từ đối tác.
- Thẩm tra đối tác: Kiểm tra hạn mức và điều kiện giao dịch.
- Ký hợp đồng: Xác lập số lượng, loại chứng khoán, thời hạn, phí và thế chấp.
- Chuyển giao chứng khoán: Chuyển chứng khoán cho bên mượn qua lưu ký.
- Nhận thế chấp: Ghi nhận và định giá lại thế chấp hằng ngày.
- Theo dõi và quyết toán: Theo dõi hạn mức, hoàn trả và thu phí khi đến hạn.
Bên tham gia và vai trò
Bên cho mượn là ngân hàng sở hữu chứng khoán. Bên mượn là tổ chức cần chứng khoán để phục vụ giao dịch. Bên trung gian thường là khoản thanh toán bù trừ hoặc tổ chức lưu ký giữ thế chấp và quản lý chuyển giao chứng khoán.
Chứng từ thường liên quan
Hợp đồng cho mượn chứng khoán, xác nhận giao dịch, biên bản thế chấp, thông báo tài khoản lưu ký và chứng từ hoàn trả.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định nêu ở phần ví dụ.
Tình huống
Giả sử Ngân hàng A có trong danh mục một lô chứng khoán và nhận yêu cầu mượn từ Bình để phục vụ giao dịch.
Các bước
- Với giả định trên, hai bên ký hợp đồng cho mượn 1.000 cổ phiếu với thời hạn 8 ngày và thế chấp bằng tiền.
- Với giả định trên, giá tham chiếu mỗi cổ phiếu là 20.000 đồng, nên giá trị chứng khoán cho mượn = 1.000 × 20.000 = 20.000.000 đồng.
- Với giả định trên, bên mượn chuyển thế chấp 24.000.000 đồng, tương đương mức thế chấp 120% giá trị mượn.
- Với giả định trên, phí cho mượn là 0,15% giá trị mượn trong 8 ngày, tức 20.000.000 × 0,15% = 30.000 đồng.
Kết quả
Với giả định trên, Bình nhận chứng khoán để giao dịch và hoàn trả gốc sau 8 ngày, Ngân hàng A giữ thế chấp và nhận phí 30.000 đồng.
Ghi chú
Con số trên chỉ giả định để minh hoạ.
Rủi ro và kiểm soát
Rủi ro chính là bên mượn không hoàn trả, thế chấp mất giá trị hoặc sai lệch về đối chiếu số lượng chứng khoán. Kiểm soát bằng cách định giá lại thế chấp hằng ngày, yêu cầu bổ sung thế chấp khi thiếu, đối chiếu vị thế với khoản thanh toán bù trừ và giới hạn hạn mức theo đối tác.
Phân biệt với quy trình gần giống
Dễ nhầm với mua lại chứng khoán, hoặc với giao dịch ký quỹ. Chi tiết ở phần phân biệt.
So sánh với Mua lại chứng khoán
| Tiêu chí | Securities lending | Mua lại chứng khoán |
|---|---|---|
| Bản chất | Chuyển quyền sở hữu chứng khoán kèm cam kết mua lại | Tạm chuyển giao sử dụng rồi hoàn trả cùng loại |
| Vai trò pháp lý | Ngân hàng là bên bán và bên mua lại | Ngân hàng là bên cho mượn, quyền sở hữu không đổi |
So sánh với Giao dịch ký quỹ
| Tiêu chí | Securities lending | Giao dịch ký quỹ |
|---|---|---|
| Bản chất | Khách hàng đặt cọc tiền để mua chứng khoán | Ngân hàng cho mượn chứng khoán sẵn có |
| Vai trò pháp lý | Chuyển giao tiền để nhận chứng khoán | Chuyển giao chứng khoán để nhận thế chấp |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Một số điểm cần nhớ.
- Nhầm với bán chứng khoán vì đều là chuyển giao tạm thời.
- Không định giá lại thế chấp hằng ngày dễ dẫn đến thua lỗ khi thị trường biến động mạnh.
- Quên đối chiếu số lượng chứng khoán hoàn trả với hợp đồng gốc.
- Tưởng phí cho mượn là lãi suất cho vay tiền và áp cách tính sai.
Công thức
Công thức: Giá trị cho mượn = Số lượng chứng khoán × Giá tham chiếu
- N: Số lượng chứng khoán cho mượn (cổ phiếu hoặc đơn vị)
- P: Giá tham chiếu của chứng khoán tại thời điểm giao dịch (đồng)
- C: Giá trị cho mượn (đồng)
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
Cho mượn chứng khoán có phải bán không?
Không. Chứng khoán chỉ tạm chuyển giao, quyền sở hữu vẫn thuộc ngân hàng và phải hoàn trả cùng loại.
Vì sao cần thế chấp?
Thế chấp bảo vệ ngân hàng khi bên mượn không hoàn trả hoặc giá chứng khoán giảm.
Phí cho mượn tính thế nào?
Thường là tỷ lệ phần trăm trên giá trị chứng khoán cho mượn nhân với số ngày mượn.
Khi nào ngân hàng tham gia?
Khi có chứng khoán nằm yên trong danh mục hoặc được yêu cầu hỗ trợ giao dịch trên thị trường.