Bù trừ ký quỹ hai bên là gì?
Tiếng Anh: Bilateral Margin Netting
Bù trừ ký quỹ hai bên là thỏa thuận giữa hai bên trong giao dịch phái sinh nhằm giảm số ký quỹ phải gửi bằng cách cấn trừ giá trị ký quỹ giữa các hợp đồng. Cơ chế này giúp hai bên sử dụng vốn hiệu quả hơn và giảm chi phí cơ hội.
Bù trừ ký quỹ hai bên là gì?
Bù trừ ký quỹ hai bên (tiếng Anh là Bilateral margin netting, viết tắt BMN) là thỏa thuận giữa hai bên tham gia giao dịch phái sinh nhằm cấn trừ các khoản ký quỹ phải gửi và phải nhận trên nhiều hợp đồng thành một giá trị ròng duy nhất. Nhờ đó, mỗi bên chỉ phải chuyển phần chênh lệch thuần cho bên còn lại.
Mục đích và khi nào áp dụng
Thỏa thuận áp dụng khi hai bên có nhiều hợp đồng phái sinh song phương cùng loại tài sản cơ sở và đã ký thỏa thuận khung về bù trừ. Mục đích là tối ưu dòng tiền ký quỹ, giảm chi phí cơ hội do vốn bị giữ lại, đồng thời vẫn bảo đảm nghĩa vụ tài chính giữa hai bên.
Các bước thực hiện
Quy trình vận hành gồm các bước nêu tại khối riêng, từ ký thỏa thuận khung đến tính toán ký quỹ ròng theo chu kỳ.
- Ký thỏa thuận khung: Hai bên ký thỏa thuận bù trừ ký quỹ trên nhiều hợp đồng.
- Đánh giá lại: Định giá các hợp đồng phái sinh theo giá thị trường tại ngày tính.
- Tổng hợp ký quỹ: Tính tổng ký quỹ phải gửi và phải nhận trên tất cả hợp đồng.
- Cấn trừ: Lấy phần chênh lệch thuần để xác định bên phải chuyển và số tiền.
- Chuyển ký quỹ: Bên có nghĩa vụ chuyển phần chênh lệch cho bên kia trong thời hạn thỏa thuận.
- Đối chiếu: Hai bên xác nhận giá trị ròng và lưu chứng từ cho kiểm toán.
Bên tham gia và vai trò
Hai bên giao dịch là đối tượng chính, thường gồm ngân hàng và đối tác tổ chức tài chính hoặc doanh nghiệp lớn. Bộ phận quản trị rủi ro đóng vai trò xác định giá trị ròng, bộ phận thanh toán thực hiện chuyển ký quỹ chênh lệch, và phòng pháp lý chịu trách nhiệm soạn thảo thỏa thuận khung.
Chứng từ thường liên quan
Thỏa thuận khung về bù trừ ký quỹ hai bên, xác nhận giao dịch phái sinh, sao kê giá trị đánh giá lại theo thị trường, biên bản tính toán ký quỹ ròng, và chứng từ chuyển tiền ký quỹ.
Ví dụ minh hoạ
Tình huống giả định minh họa cho cách tính ký quỹ ròng.
Tình huống
Giả sử ngân hàng và doanh nghiệp có ba hợp đồng phái sinh trao đổi lãi suất, trong đó A phải gửi ký quỹ cho B trên hai hợp đồng và B phải gửi ký quỹ cho A trên một hợp đồng còn lại.
Các bước
- Với giả định trên, tổng ký quỹ A phải gửi là 5 tỷ đồng, tổng ký quỹ B phải gửi là 3 tỷ đồng.
- Với giả định trên, sau khi bù trừ ký quỹ hai bên, chỉ A chuyển cho B phần chênh lệch 2 tỷ đồng.
Kết quả
Với giả định trên, A giảm vốn bị giữ lại từ 5 tỷ đồng xuống 2 tỷ đồng và hai bên vẫn bảo đảm nghĩa vụ.
Rủi ro và kiểm soát
Bên có giá trị ròng phải trả có thể gặp rủi ro thanh khoản nếu chênh lệch ký quỹ thay đổi đột biến. Rủi ro pháp lý phát sinh nếu thỏa thuận bù trừ không được pháp luật quốc gia thừa nhận. Kiểm soát bằng cách xây dựng biên an toàn, kiểm tra định kỳ tính hợp lệ pháp lý của thỏa thuận, và đối chiếu giá trị giữa hai bên hằng ngày.
Phân biệt với quy trình gần giống
Dễ nhầm với bù trừ đa bên do phạm vi áp dụng khác nhau. Phân biệt chi tiết tại khối riêng.
So sánh với Bù trừ ký quỹ đa bên
| Tiêu chí | Bù trừ ký quỹ hai bên | Bù trừ ký quỹ đa bên |
|---|---|---|
| Phạm vi áp dụng | Chỉ giữa hai bên | Giữa nhiều bên qua trung tâm bù trừ |
| Cách tính ký quỹ | Cấn trừ trực tiếp giữa hai bên | Cấn trừ thông qua bên trung gian |
| Khối lượng giao dịch | Phù hợp quan hệ song phương | Phù hợp thị trường nhiều thành viên |
So sánh với Bù trừ giá trị thanh toán song phương
| Tiêu chí | Bù trừ ký quỹ hai bên | Bù trừ giá trị thanh toán song phương |
|---|---|---|
| Bản chất | Cấn trừ khoản ký quỹ | Cấn trừ khoản thanh toán đáo hạn |
Lưu ý và sai lầm thường gặp
Khi áp dụng Bù trừ ký quỹ hai bên, cần kiểm tra căn cứ nghiệp vụ, hồ sơ đầu vào và kết quả đầu ra; nếu dữ kiện thiếu hoặc không nhất quán thì phải làm rõ trước khi kết luận.
- Nhầm lẫn bù trừ ký quỹ hai bên với bù trừ tổng giá trị giao dịch.
- Cho rằng thỏa thuận luôn có hiệu lực pháp lý ở mọi quốc gia.
- Không đối chiếu giá trị đánh giá lại giữa hai bên trước khi tính ký quỹ ròng.
- Đặt biên an toàn bằng không trong khi biến động giá thị trường có thể lớn.
- Bỏ qua chi phí chuyển tiền lặp lại khi ký quỹ thay đổi nhiều lần trong ngày.
Công thức
Công thức: Giá trị ký quỹ phải chuyển = Tổng ký quỹ phải gửi - Tổng ký quỹ phải nhận
- M$1send: tổng ký quỹ bên này phải gửi cho bên kia
- M$1recv: tổng ký quỹ bên này phải nhận từ bên kia
- M$1net: giá trị ròng một bên phải chuyển sau bù trừ
Lưu ý: Các ví dụ trong bài là ví dụ giả định để phục vụ giải thích khái niệm, cần kiểm chứng.
Câu hỏi thường gặp
Bù trừ ký quỹ hai bên áp dụng cho loại giao dịch nào?
Thường áp dụng cho nhiều hợp đồng phái sinh song phương giữa cùng hai bên.
Có phải là bù trừ đa bên không?
Không, đây là bù trừ trực tiếp giữa hai bên, không qua trung tâm bù trừ.
Lợi ích chính là gì?
Giảm vốn bị giữ lại, giảm chi phí cơ hội và đơn giản hóa dòng tiền ký quỹ.
Rủi ro pháp lý lớn nhất là gì?
Thỏa thuận không được pháp luật thừa nhận khi bên vỡ nợ, dẫn đến phải tách ký quỹ theo từng hợp đồng.
Có thể bù trừ giữa các loại tài sản cơ sở khác nhau không?
Phụ thuộc thỏa thuận khung giữa hai bên và chính sách rủi ro của mỗi bên.